Sinan Akyüz’ün Bibliosfer profili çağdaş Türk romanı, aşk, aile, kadın yaşamları, savaş, göç, travma, kayıp, gerçek yaşamdan esinlenen kurmaca ve popüler anlatı eksenlerinde kurulabilir.

Yazarlığının ilk döneminde ilişki, evlilik ve kadın-erkek çatışması daha belirgin görünür. İki Kişilik Yalnızlık, Yatağımdaki Yabancı ve Sevmek Zorunda Değilsin Beni gibi başlıklar bu hattın örnekleridir. Bibliyografik kronoloji de roman üretiminin 2007’den sonra yoğunlaştığını gösteriyor.

Ancak Akyüz’ün geniş okur kitlesindeki asıl karakteristik çizgisi, yaşanmış bir hikâyeyi dramatik roman yapısına dönüştürmesiyle oluşmuştur.

Bu açıdan İncir Kuşları anahtar eserdir.

Yazar önce bir kişinin gerçek hayat hikâyesine ulaşır, onunla görüşür, olayın geçtiği coğrafyaya gider, başka tanıklıkları toplar; ardından bütün bu malzemeyi romanın olay örgüsüne dönüştürür. Akyüz’ün Suada’yla ve Bosnalı kadınlarla yaptığı görüşmelere ilişkin kendi açıklamaları bu yöntemi doğrudan doğruluyor.

Burada gazeteci ile romancı arasındaki fark önemlidir.

Gazeteci tanıklığın olabildiğince doğrulanabilir biçimini aktarmaya çalışırken romancı zamanı sıkıştırabilir, karakterleri birleştirebilir, sahneler kurabilir, diyalog oluşturabilir ve yan öyküler yaratabilir.

Akyüz de İncir Kuşları hakkında konuşurken temel hikâyenin gerçek olduğunu fakat kurgunun kendisine ait olduğunu açıkça söyler.

Bu yüzden eserleri “gerçek hikâye” etiketiyle sunulsa bile okur açısından en doğru yaklaşım onları tanıklıklardan beslenen kurmaca olarak okumaktır.

Bu ayrım özellikle savaş, tecavüz, ölüm ve toplumsal travma gibi hassas alanlarda daha önemlidir. Romanın amacı akademik tarih kitabının yaptığı şeyle aynı değildir.

_İncir Kuşları_nda aşk hikâyesi okuru savaşın içine sokan anlatısal kapı işlevi görür. Yayıncı da eseri açık biçimde “aşkın içinde savaş ve şiddet, savaşın içinde aşk ve inanç” ekseninde konumlandırmaktadır.

Böyle bir yöntem geniş okur kitlesine ulaşmada etkilidir. Büyük tarihsel olay soyut rakamlardan çıkarak tek bir kişinin başına gelenler üzerinden deneyimlenir.

Aynı yöntem bazı eleştirel sorular da doğurur.

Gerçek insanların ağır travmaları popüler romana dönüştürüldüğünde, dramatik etkinin tanıklığın kendisinin önüne geçmemesi gerekir. Bu Sinan Akyüz’e özgü bir suçlama değil, gerçek yaşamdan kurmaca üreten bütün yazarlar için geçerli anlatı etiği sorunudur.

Bibliosfer’de bu nedenle “gerçek yaşamdan esinlenmiştir” ifadesi kullanılabilir; fakat “tamamen gerçek olayları bire bir anlatmaktadır” gibi doğrulanması mümkün olmayan bir veri alanı oluşturulmamalıdır.

Meyra ile Akyüz Bosna’ya yeniden döner. Alfa eseri doğrudan “Bir Bosna Hikâyesi” alt başlığıyla yayımlamaktadır.

Ben, Amir ise odak noktasını savaşın kendisinden savaşın bıraktığı kuşaklar arası yaraya kaydırır. Roman, savaşın ardından yaşamını sürdürmek zorunda kalan çocukların kimlik ve aidiyet problemlerini öne çıkarır.

Böylece Akyüz’ün Bosna hattında üç aşamalı bir tematik yapı görülebilir: savaşın içindeki insan, savaşın yarattığı travma ve savaş sonrasındaki kuşaklar. Bu bir edebî yorumdur; resmî seri sınıflandırması değildir.

Piruze ve Kavuşma başka bir önemli özelliğini gösterir: kadın karakterin hayatını aile, evlilik, kültürel farklılık ve çocuklar üzerinden uzun süreli bir anlatıya dönüştürme eğilimi. Kavuşma, Alfa kataloğunda açıkça Piruze ve Oğulları bağlantısıyla yer almaktadır.

Akyüz’ün romanlarında çoğunlukla merkezde güçlü fakat yaralanmış kadın karakterlerin bulunması dikkat çekicidir.

Bu kadınlar evlilik, aile baskısı, savaş, göç, şiddet, terk edilme veya kayıp gibi durumlarla karşı karşıya kalırlar.

Ancak yazarın kadınlara yaklaşımını bütünüyle tek çizgide değerlendirmek de doğru olmaz.

Örneğin erken dönem Etekli İktidar kitabı, yayınevinin kendi tanıtımında kadınları “erkeklerin canına okuyan” veya erkekleri köşeye sıkıştıran taraf olarak karikatürleştiren mizahi-polemikçi bir üslupla sunulmaktadır.

Dolayısıyla Akyüz’ün külliyatında hem kadınların maruz kaldığı ağır toplumsal şiddeti merkeze alan eserler hem de kadın-erkek ilişkilerini stereotipler üzerinden mizahlaştıran erken dönem metinler bulunur.

Bu değişim yazarın bibliyografisindeki önemli bir dönüşüm olarak okunabilir.

Gazetecilik geçmişinin ikinci etkisi okunabilirlik üzerindedir.

Akyüz çoğunlukla uzun betimleyici pasajlardan veya deneysel anlatı tekniklerinden ziyade hızlı ilerleyen olay örgüsü, belirgin çatışmalar ve doğrudan diyaloglar üzerinden çalışır.

Bu nedenle kitapları edebî modernizm veya biçimsel deney kategorisinden çok popüler/ana akım çağdaş roman içerisinde değerlendirmek daha isabetlidir.

“Popüler” burada edebî değer yargısı değil, anlatının geniş okur kitlesine ulaşmayı hedefleyen erişilebilir yapısını ifade eder.

Duygusal yoğunluk da önemli bir araçtır.

Akyüz karakteri çoğunlukla okurun acıma, öfke, merak veya empati duygusunu hızlı biçimde harekete geçirecek çatışmaların içine yerleştirir.

Bu durum özellikle savaş romanlarında etkisini artırır, fakat aynı zamanda melodram sınırına yaklaşabilen bir anlatı biçimi yaratabilir. Bu, yazarın tekniği üzerine edebî bir değerlendirmedir.

Fidan Hanım ise savaş coğrafyasından ayrılarak aynı yöntemlerin daha kişisel bir kayıp hikâyesine uygulanmasını gösteriyor.

Romanın Büyükada’da kurulması, geçmiş, hatıralar ve mekân arasındaki ilişkiyi güçlendirir; yayınevi tanıtımında da vedalaşamama ve geride kalanın acısı temel eksen olarak sunulmaktadır.

Bu açıdan Fidan Hanım ile İncir Kuşları konu bakımından çok farklı olsa da temel anlatı dürtüleri benzerdir: kaybedilmiş bir hayatın izini bir insanın belleği üzerinden sürmek.

Akyüz’ün eserlerinde aşk çoğu zaman tek başına romantik hedef değildir.

Aşkın önüne savaş, aile, toplumsal gelenekler, ölüm, uzaklık veya geçmişten gelen sırlar çıkar.

Bu nedenle romanlarının ana çatışması çoğu zaman “iki insan birbirini sevecek mi?” sorusundan ziyade “yaşananların ardından sevmek ve hayata devam etmek mümkün mü?” sorusuna dönüşür.