Margaret Atwood'un Bibliosfer profili edebî roman, spekülatif kurgu, distopya, tarihsel roman, psikolojik roman, şiir, toplumsal eleştiri, kadınlık, iktidar, çevre, hafıza, kimlik ve anlatının güvenilirliği eksenlerinde şekillenir.

Atwood'un üretiminde türler arasında kesin sınırlar yoktur. Distopya olarak okunan bir roman aynı zamanda siyasal hiciv ve toplumsal roman olabilir; tarihsel roman psikolojik belirsizlik üzerine kurulabilir; şiir ise kişisel kayıptan ekolojik yıkıma geçebilir. Bu türler arasındaki hareketlilik onun uzun yazarlık yaşamının temel özelliklerinden biridir.

Atwood'un erken dönem eserlerinde kadınların kendilerine biçilen toplumsal rollerle ilişkisi belirgindir. The Edible Woman'da kadın bedeni ile tüketim kültürü arasında alegorik bir bağlantı kurulurken Surfacing'de kimlik, doğa ve yabancılaşma öne çıkar. Lady Oracle ise kişinin başkalarının beklentilerinden kaçabilmek için kendisine sürekli yeni kimlikler yaratmasını kara mizahla işler.

Bu eserlerde beden yalnızca biyolojik bir varlık değildir. Toplumun cinsiyet, güzellik, cinsellik, evlilik ve annelik hakkındaki beklentilerinin uygulandığı bir alan olarak kullanılır. Atwood'un daha sonraki distopik romanlarında devlet ve teknoloji tarafından denetlenen beden fikrinin kökleri de bu erken dönem çalışmalarında görülebilir.

Damızlık Kızın Öyküsü, Atwood'un güç ve beden ilişkisini siyasal düzen düzeyine taşıdığı en belirgin eseridir. Gilead kadınların doğurganlığını kişisel bir özellik olmaktan çıkarıp devletin denetlediği bir kaynağa dönüştürür. Böylece üreme, din, hukuk, dil ve sınıf düzeni tek bir iktidar sistemi içinde birleşir.

Romanın önemli özelliklerinden biri iktidarın yalnızca fiziksel şiddet yoluyla işlememesidir. İnsanların adları, kıyafetleri, okuma hakları, konuşma biçimleri ve birbirleriyle ilişkileri de denetlenir. Atwood böylece dil üzerindeki kontrolün siyasal kontrolün parçası olduğunu gösterir.

Ahitler aynı dünyaya farklı bir anlatı yapısıyla döner. Damızlık Kızın Öyküsü büyük ölçüde Offred'ın sınırlı bilgisi üzerinden kurulurken Ahitler üç farklı kadın anlatıcının tanıklığını bir araya getirir. Bu değişiklik Gilead'ın yalnızca mağdurlarını değil, sistemin içinden yükselen kişileri ve rejimin kendi çelişkilerini de daha geniş biçimde göstermeye imkân verir.

Kedi Gözü, Atwood'un spekülatif kurgu dışındaki üretiminin önemini açık biçimde gösterir. Romanın temel meselesi çocukluk hafızasıdır; ancak bu hafıza masum bir geçmişe dönüş değildir. Elaine'in Cordelia ve diğer kızlarla yaşadığı deneyimler, çocuklar arasındaki ilişkilerin de güç, aidiyet, dışlama ve cezalandırma mekanizmaları üretebildiğini gösterir.

Kedi Gözü'nün önemli taraflarından biri kız çocukları arasındaki zorbalığı romantikleştirmemesidir. Elaine aynı anda hem grubun parçası olmak ister hem de grubun verdiği zarardan kaçmaya çalışır. Bu ikili durum, yetişkinlikte bile tam olarak çözülemeyen aidiyet ve travma sorununa dönüşür.

Elaine'in ressam olması romanın hafıza yapısıyla doğrudan ilişkilidir. Geçmiş yalnızca anlatılmaz; imgeler aracılığıyla yeniden düzenlenir. Bu nedenle resim yapmak, hatırlamanın ve geçmişte anlamlandırılamayan deneyimlere sonradan biçim vermenin yollarından biri hâline gelir.

Kedi Gözü'nde zaman doğrusal değildir. Yetişkin Elaine'in Toronto'daki bugünü ile çocukluk ve gençlik anıları sürekli birbirine karışır. Okur geçmişi tamamlanmış bir olaylar dizisi olarak değil, şimdiki zamanı biçimlendirmeyi sürdüren bir hafıza alanı olarak deneyimler.

Alias Grace'te bellek ve anlatının güvenilirliği daha farklı bir biçim kazanır. Tarihsel kayıtlarda gerçek bir kişi olan Grace Marks'ın yaşamı çevresinde ilerleyen roman, geçmişe ilişkin belgelerin bile eksiksiz ve tarafsız olmadığını gösterir. Grace'in ne bildiği, ne hatırladığı ve neyi anlatmak istediği arasındaki boşluk romanın temel gerilimlerinden biridir.

Atwood burada tarihsel kurmacayı geçmişteki olayları eksiksiz biçimde yeniden üretmenin aracı olarak kullanmaz. Tersine, tarihsel kaydın neleri bilemediğini görünür kılar. Gerçek bir cinayet vakası, kesin bir çözüm sunan polisiye anlatıya dönüşmek yerine bilgiye ulaşmanın sınırlarını tartışan bir romana dönüşür.

Kör Suikastçı'da anlatının katmanlı yapısı daha da gelişir. Ana hikâye, geçmişe ilişkin anlatılar, gazete parçaları ve roman içindeki başka bir roman birbirine bağlanır. Okurun başlangıçta kabul ettiği ilişkiler ilerleyen bölümlerde yeniden anlam kazanır; böylece anlatma eyleminin gerçeği hem ortaya çıkarabileceği hem de gizleyebileceği gösterilir.

Atwood'un spekülatif kurgu yaklaşımında geleceğin tamamen yabancı bir dünya olarak kurulması yerine mevcut toplumsal ve teknolojik eğilimlerin ileriye taşınması belirgindir. Damızlık Kızın Öyküsü'nde siyasal ve dinsel baskı, MaddAddam üçlemesinde ise biyoteknoloji, şirket egemenliği ve çevresel çöküş bu yöntemin temel araçlarıdır.

Antilop ve Flurya ile başlayan MaddAddam üçlemesinde bilimsel ilerleme ahlaki ilerlemeyle eş anlamlı değildir. Genetik mühendisliği, ilaç endüstrisi ve biyolojik araştırmalar insan yaşamını dönüştürebilecek güçlere sahiptir; fakat ekonomik çıkarların ve sınırsız tüketimin hizmetine girdiklerinde felaket üretebilirler.

Çevre meselesi Atwood'un yalnızca bu üçlemesinde bulunmaz. Çocukluğunda Kanada'nın ormanlık bölgeleriyle kurduğu ilişki erken şiirlerinden Surfacing'e, daha sonraki denemelerinden Kalpten'e kadar uzanan kalıcı bir çizgi oluşturur. Doğa eserlerinde çoğu zaman insan hikâyesinin dekoru değil, insan eylemlerinden etkilenen bağımsız bir yaşam alanıdır.

Kalpten bu bakımdan Atwood'un şiir dünyasını anlamak için önemlidir. Kitap yaşlanma, yokluk, ölüm ve hatırlama üzerine düşünürken aynı zamanda hayvanları, bitkileri, gündelik nesneleri ve zarar görmüş çevreyi şiirin içine taşır. Büyük toplumsal sorunlarla son derece küçük gündelik ayrıntılar aynı şiirsel düzlemde yan yana gelebilir.

Kalpten'deki yaşlanma ve kayıp teması yalnızca karamsarlığa dönüşmez. Yok oluş ve ölümün yanında yenilenme, hatırlama ve gündelik hayatın devamlılığı da bulunur. Bu ikili yapı Atwood'un şiirindeki karşıtlıkların sürekliliğini gösterir: yaşam ve ölüm, insan ve doğa, geçmiş ve şimdi, kayıp ve yeniden başlama.

Mitolojik ve fantastik varlıkların Kalpten'de ortaya çıkması da Atwood'un daha eski eserleriyle bağlantılıdır. Denizkızları, kurtinsanlar ve başka dönüşüm figürleri gündelik gerçeklikten kopuk bir fantastik dünya kurmak için değil, beden, yaşlanma, arzu ve insanın kendisini nasıl gördüğü üzerine düşünmek için kullanılır.

Atwood'un şiiri romanlarından genellikle daha yoğun ve sıkıştırılmış bir dil kullanır. İroni, beklenmedik benzetmeler, nesnelere yönelen dikkat ve sıradan bir gözlemin aniden ölüm, aşk veya iktidar sorununa dönüşmesi belirgindir. Kalpten, geç dönem şiirinde bu özellikleri daha kişisel bir kayıp ve yaşlanma bilinciyle birleştirir.

Atwood'un anlatıcıları çoğu zaman bütünüyle güvenilir değildir. Bunun anlamı anlatıcıların sürekli yalan söylediği değildir; insanların kendi yaşamlarını sınırlı bilgi, hafıza ve kişisel bakış açısından anlatabilecekleri fikri önemlidir. Elaine, Offred, Grace Marks ve Kör Suikastçı'nın anlatıcı yapısı bu sorunu farklı biçimlerde ortaya koyar.

Hafıza bu nedenle yalnızca geçmişi saklayan bir depo değildir. Hatırlanan olaylar bugünkü kişinin ihtiyaçlarına göre yeniden yorumlanabilir, bastırılabilir veya yeni bilgilerle değişebilir. Kedi Gözü'nde çocukluk anılarının, Alias Grace'te suç geçmişinin ve Kör Suikastçı'da aile tarihinin kuruluş biçimleri bu anlayışın farklı örnekleridir.

Atwood'un kadın karakterleri tek bir feminist karakter modeline indirgenmez. Güçlü, mağdur, baskıcı, uyum sağlayan, isyan eden veya başkalarına zarar veren kadınlar aynı eser içinde bulunabilir. Bu nedenle kadınlık yalnızca erkek egemenliğine karşı verilen mücadele biçiminde değil, kadınların birbirleriyle ve toplumsal kurumlarla kurduğu karmaşık ilişkiler üzerinden de incelenir.

Kedi Gözü bu yaklaşımın özellikle açık bir örneğidir. Elaine'in yaşadığı acı doğrudan yetişkin erkek iktidarından değil başka kız çocuklarının oluşturduğu küçük toplumsal düzenden kaynaklanır. Atwood böylece güç ilişkilerinin yalnızca resmî kurumlarda değil arkadaşlık, aile ve gündelik hayat içinde de oluşabileceğini gösterir.

Mizah ve ironi Atwood'un karanlık konularına rağmen sürekli kullandığı araçlardır. The Edible Woman'daki tüketim alegorisinden Kalp Gidince'deki gözetim toplumuna kadar ciddi meseleler grotesk, absürt veya kara mizaha yaklaşan durumlarla birlikte işlenebilir. Bu yöntem anlatının doğrudan siyasal bildirgeye dönüşmesini engeller.

Kalp Gidince bu açıdan karakteristiktir. Ekonomik güvensizlik yaşayan insanların barınma ve iş vaadi karşılığında giderek daha fazla özgürlükten vazgeçmeleri distopik bir sistem oluşturur; fakat roman bunu cinsellik, tüketim arzuları ve absürt toplumsal düzenlemelerle birleştirerek kara mizaha taşır.

Atwood'un tarihsel kurmaca ile gelecek anlatıları arasında görünenden daha güçlü bir bağ vardır. Alias Grace geçmişe, Damızlık Kızın Öyküsü ve MaddAddam geleceğe yönelse de hepsinde ortak soru insanların kurduğu sistemlerin birey üzerinde nasıl güç kazandığıdır. Tarih ve gelecek böylece bugünü incelemek için kullanılan iki farklı perspektife dönüşür.

Eserlerinde tekrar eden başka bir mesele hayatta kalmadır. Survival adlı erken dönem eleştiri kitabından distopyalarına kadar fiziksel, psikolojik, kültürel ve çevresel hayatta kalma soruları farklı biçimlerde ortaya çıkar. Ancak hayatta kalmak her zaman özgür olmak anlamına gelmez; karakterler çoğu kez güvenlik ile bağımsızlık arasında seçim yapmak zorunda kalır.

Atwood'un yazarlığının güçlü yönlerinden biri toplumsal meseleleri yalnızca fikir düzeyinde bırakmamasıdır. Cinsiyet, çevre, teknoloji veya otoriterlik gibi geniş konular bireysel bedenlere, ilişkilere ve gündelik kararlara indirgenerek somutlaştırılır. Bu nedenle politik içerik ile karakter merkezli anlatı birbirinden ayrılmaz.

Eserlerinin sınıflandırılmasında yalnızca "distopya yazarı" ifadesi belirgin biçimde yetersiz kalır. Kedi Gözü psikolojik ve toplumsal roman, Alias Grace tarihsel kurmaca, Kör Suikastçı üstkurmaca ve tarihsel aile romanı, MaddAddam üçlemesi spekülatif kurgu, Kalpten ise şiirdir. Aynı yazarın bu türler arasında dolaşması üretiminin temel niteliklerinden biridir.

Şair kimliği ayrıca ikincil bir alan olarak görülmemelidir. Atwood roman yayımlamadan önce şiir yayımlamış, şiir üretimini altmış yılı aşkın süre boyunca sürdürmüştür. Dearly ve Paper Boat gibi geç dönem kitapları, şiirin kariyerinin başlangıcına ait geçici bir dönem değil sürekli bir çalışma alanı olduğunu gösterir.

Margaret Atwood'un Bibliosfer'deki temel sınıflandırma alanları Kanada edebiyatı, edebî roman, spekülatif kurgu, distopya, tarihsel kurmaca, psikolojik roman, toplumsal hiciv, şiir, kadınlık, iktidar, hafıza, çevre, teknoloji ve kimliktir. Eserlerini ayırt eden temel özellik, bireyin gündelik ve kişisel deneyimini daha geniş güç sistemleriyle ilişkilendirirken türler arasında hareket edebilmesi ve ciddi siyasal, toplumsal ve ekolojik meseleleri ironi, çok katmanlı anlatı ve güçlü imgesel yapı aracılığıyla kurmasıdır.