Defne Suman'ın Bibliosfer profili tarihsel roman, edebî roman, aile romanı, toplumsal roman, öykü, deneme, distopya, hafıza, kimlik, göç, aidiyet, kadın deneyimi ve toplumsal travma eksenlerinde şekillenir. Yazarlığının temel özelliklerinden biri bireysel hayatları büyük tarihsel kırılmalarla ilişkilendirirken tarihi doğrudan siyasal aktörlerden değil, gündelik hayat içindeki insanların hafızalarından anlatmasıdır.

Suman'ın üretimi iki ana evrede değerlendirilebilir. Mavi Orman ve İnsanlık Hâli gibi ilk dönem kitaplarında seyahat, yoga, kişisel deneyim, beden, kadınlık ve kendini arama öne çıkarken, Saklambaç'la başlayan kurmaca döneminde aile hafızası ve toplumsal geçmiş giderek merkezi hâle gelir.

Mavi Orman bu nedenle Suman'ın sonraki romanlarıyla aynı türde değerlendirilmez. Seyahat günlükları, deneme, otobiyografik anlatı ve yoga deneyiminin iç içe geçtiği kitap, yazarın kendi yaşamından hareket eden daha doğrudan ve sohbet havasındaki anlatımının örneğidir.

Mavi Orman'daki yolculuk yalnızca coğrafi hareket anlamına gelmez. Türkiye'den uzaklaşmak, başka kültürlerle karşılaşmak, yoga yapmak, ilişkileri ve alışkanlıkları sorgulamak, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin değişmesine bağlanır.

Bu ilk dönem anlatılarında beden de düşünsel bir alan hâline gelir. Yoga yalnızca fiziksel egzersiz olarak değil, kişinin dünyayla, kendi bedeniyle ve gündelik yaşamıyla ilişkisinin farklı biçimde kurulabileceği bir deneyim şeklinde işlev görür.

Suman'ın romancılığa geçmesiyle anlatının merkezi bireysel dönüşümden ailelerin ve toplumların bastırdığı geçmişe doğru genişler. Ancak ilk dönemden kalan kendini arama, yer değiştirme ve aidiyet sorunları kurmaca eserlerinde de varlığını sürdürür.

Saklambaç, bu geçişin belirgin örneğidir. Roman, iki genç kadının kimlik ve aidiyet arayışını Batıcı-seküler bir aile çevresiyle Müslüman-muhafazakâr çevrenin kesiştiği toplumsal alana yerleştirir.

Saklambaç'ta aile geçmişinin bugünkü genç insanların yaşamlarını etkilemesi, sonraki romanlarda daha geniş tarihsel ölçekte tekrar edecek bir yöntem hâline gelir. Suman'ın karakterleri çoğu zaman kendilerinden önce yaşanmış fakat açıkça anlatılmamış olayların sonuçlarıyla karşılaşırlar.

Emanet Zaman bu yöntemi Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemi ve 20. yüzyıl başındaki İzmir'e taşır. Levanten, Rum, Ermeni ve Türk ailelerin iç içe geçmiş yaşamları aracılığıyla kentin kozmopolit geçmişi, savaş, milliyetçilik, zorunlu yer değiştirme ve 1922 yangını gibi kırılmaların gündelik hayattaki karşılıkları anlatılır.

Romanın tarih anlayışında şehir önemli bir aktördür. İzmir yalnızca olayların gerçekleştiği yer değil, farklı dillerin, dinlerin ve toplulukların birlikte yaşadığı ve daha sonra bu çoğulluğun büyük bölümünü kaybettiği bir hafıza mekânıdır.

Suman'ın tarihsel kurmacasında merkezde çoğu zaman resmî tarihin büyük figürleri bulunmaz. Siyasal olaylar roman dünyasına girse de anlatı ağırlığını aileler, aşklar, çocukluklar, evler, mahalleler ve kayıplar taşır.

Bu yöntem tarihsel olayların insanların özel hayatlarını nasıl değiştirdiğini görünür kılar. Bir savaş veya toplumsal çatışma yalnızca devletlerin tarihi değildir; bir evin terk edilmesi, ailenin parçalanması, bir dilin kullanılmaz hâle gelmesi veya bir hatıranın suskunluğa dönüşmesi biçiminde kişisel yaşama yerleşir.

Yaz Sıcağı'nda benzer yaklaşım Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs arasındaki tarihsel yarılmalar üzerinden sürdürülür. Melike ile Petro'nun karşılaşması kişisel bir ilişki olarak başlar; ancak aile geçmişleri açıldıkça aşk, kayıp, yerinden edilme ve bölünmüş coğrafya birbirine bağlanır.

Suman'ın romanlarında aşk bu nedenle yalnızca romantik olay örgüsü üretmez. Karakterlerin ailelerinden devraldığı kimlikler, tarihsel önyargılar ve bastırılmış geçmişlerle karşılaşmasını sağlayan anlatı araçlarından biri olur.

Kahvaltı Sofrası'nda merkez Büyükada'daki aile evidir. Şirin Saka'nın yüzüncü yaş günü için kurulan sofra, farklı kuşakların aynı mekânda buluşmasını sağlayarak aile hafızasını katmanlar hâlinde açar.

Romanın birden fazla bakış açısından ilerlemesi, geçmişin tek bir doğru anlatısının bulunmadığı düşüncesini destekler. Aynı ailede yaşayan veya aynı olayı hatırlayan kişiler, geçmişi farklı duygular ve çıkarlar içinden yeniden kurarlar.

Aile sırrı Suman'ın kurmacasında sık kullanılan bir anlatı mekanizmasıdır. Ancak sır yalnızca olay örgüsünde merak yaratmak için kullanılmaz; toplumun konuşmak istemediği tarihsel meselelerin aile içindeki küçük ölçekli karşılığına dönüşür.

Yağmur'dan Sonra, yazarın gerçekçi ve tarihsel kurmaca ağırlıklı çizgisinden distopyaya yöneldiği eserdir. Salgın, savaş ve açlıkla bozulan bir dünyada insanın hayatta kalma isteği kadar yazıya ve başka insanlara bağlanma ihtiyacını da sorgular.

Bu roman Suman'ın tür bakımından esnekliğini gösterir. Tarihsel olayların geçmişten bugüne etkisini inceleyen romanların aksine geleceğe ya da alternatif bir toplumsal çöküşe yönelir; buna rağmen kayıp, sevgi, yazı ve insanın anlam arayışı gibi temel temalarını korur.

Yitik Ülke'deki öyküler, Suman'ın romanlarda geniş zaman ve aile yapılarıyla anlattığı bazı temaları daha dar anlatı alanlarında işler. Kadın olmak, büyümek, ayrılmak, gitmek ve kalmak gibi deneyimler öykülerin temel eksenlerini oluşturur.

“Yitik ülke” düşüncesi Suman'ın genel yazarlığını açıklamak için de işlevsel bir kavramdır. Kaybolan ülke yalnızca siyasal sınırları olan bir toprak değildir; çocukluğun mahallesi, artık var olmayan bir İstanbul, terk edilmiş bir ev, göç etmiş insanlar veya hatırlanan fakat geri dönülemeyen bir zaman olabilir.

Çember Apartmanı'nda bu düşünce Beyoğlu ve İstanbul üzerinden açık biçimde görünür hâle gelir. Periklis Drakos'un yaşamı, bir Rum İstanbullunun kişisel geçmişi ile kentin son yetmiş yıldaki sosyal ve kültürel dönüşümü arasında bağ kurar.

Apartman, romanda hafızanın fiziksel taşıyıcısıdır. Eski asansör, döşemeler, mobilyalar ve binanın mimari ayrıntıları geçmişin yalnızca zihinde değil nesneler ve mekânlarda da saklandığını düşündüren unsurlar olarak kullanılır.

Bu nedenle Suman'ın eserlerinde mekân pasif değildir. Büyükada, İzmir, Beyoğlu, İstanbul ve kimi romanlarda sınırın ötesindeki coğrafyalar karakterlerin kimliğini, aidiyetini ve hafızasını belirleyen unsurlara dönüşür.

Rüyaya Benzer, Suman'ın hafıza anlatısını 1990'ların Türkiye'sine taşıması bakımından önceki romanlarıyla bağlantılıdır. Daha önce 20. yüzyıl başı İzmir'i veya uzun bir döneme yayılan İstanbul belleğini ele alan yazar, bu kez kendi kuşağının gençlik yıllarına daha yakın bir tarihsel döneme yönelir.

Romanın merkezindeki Azra Tekin'in ölümünden sonra kendi anılarını toplamaya çalışması, hafıza temasını anlatım tekniğinin doğrudan parçası hâline getirir. Okur geçmişi dışarıdan bilen bir anlatıcının düzenlediği kronoloji olarak değil, parçalar hâlinde geri gelen bir belleğin içinden takip eder.

Azra'nın bedenden ayrılmış anlatıcı olması romanın gerçekçi zeminine doğaüstü bir katman ekler. Bu yöntem, ölüm ile yaşam arasındaki sınırı geçirgenleştirirken hatırlamayı da adeta ölümden sonra bile tamamlanması gereken bir görev hâline getirir.

Rüyaya Benzer'deki parçalı hatırlama biçimi Suman'ın genel yazarlığındaki temel soruyla örtüşür: Geçmiş gerçekten kaybolur mu, yoksa konuşulmasa bile insanların ve şehirlerin içinde yaşamaya devam mı eder?

1990'ların politik ve toplumsal atmosferi romanın yalnızca dekoru değildir. Üniversite yaşamı, arkadaşlıklar, politik uyanışlar ve kişisel ilişkiler dönemin şiddeti ve toplumsal gerilimleriyle yan yana ilerler; böylece özel hayat ile siyasal ortam arasındaki sınır bulanıklaşır.

Suman'ın sosyoloji eğitiminin edebî çalışmalarına doğrudan akademik teori biçiminde aktarılmasından çok, toplum ile birey arasındaki ilişkiye duyduğu ilgide izlenmesi daha uygundur. Romanları akademik sosyoloji çalışmaları değildir; ancak sınıf, kimlik, din, milliyet, göç ve toplumsal hafıza gibi sosyolojik meseleleri karakterlerin gündelik yaşamları üzerinden görünür kılar.

Kadın karakterler Suman'ın anlatı dünyasında özel bir ağırlığa sahiptir. Kadınların aile içinde kendilerine biçilen roller, kendi arzuları, annelik, aşk, beden ve özgürlük arayışları tarihsel ve toplumsal değişimlerle birlikte ele alınır.

Kuşaklar arası aktarım da tekrar eden yapılardan biridir. Önceki kuşağın sakladığı olaylar, sonraki kuşağın anlamlandıramadığı korkulara, çatışmalara veya kimlik sorunlarına dönüşebilir; karakterler geçmişi öğrenirken kendi yaşamlarını da yeniden yorumlarlar.

Suman'ın anlatıcı tercihleri eserden esere değişir. Çoklu bakış açısı, geçmiş ile bugün arasında hareket eden yapı, hatırlama, mektup veya anı niteliğindeki parçalar ve Rüyaya Benzer'deki ölüm sonrası anlatıcı gibi yöntemler, hafızanın doğrusal olmayan niteliğini biçimsel olarak destekler.

Dil ve üslupta genel olarak erişilebilir anlatımla tarihsel ve duygusal yoğunluk birlikte kullanılır. Romanlar geniş tarihsel arka planlara sahip olsa bile merkezde çoğunlukla karakterlerin ilişkileri bulunduğundan tarih bilgisi anlatının önüne bütünüyle geçmez.

Eserlerinin güçlü yönlerinden biri kişisel hikâyelerle toplumsal tarihi birbirine bağlayabilmesidir. Okur büyük tarihsel değişimleri soyut kavramlar yerine evler, aşklar, ayrılıklar, kaybolan mahalleler ve aile içi suskunluklar üzerinden izler.

Bu yöntemin sınırlarından biri, çok geniş tarihsel dönemlerin aile sırları ve romantik ilişkiler çevresinde yoğunlaştırılması nedeniyle tarihsel karmaşıklığın kurmacanın ihtiyaçlarına göre sadeleşebilmesidir. Suman'ın tarihsel romanları akademik tarih çalışmaları değil, tarihsel malzemeyi karakter ve anlatı kurmak amacıyla kullanan edebî eserlerdir.

Aynı ayrım Mavi Orman için de geçerlidir. Eserde yoga, kişisel dönüşüm ve Uzakdoğu düşüncesinden söz edilmesi onu akademik din araştırması, felsefe incelemesi veya bilimsel psikoloji kitabı hâline getirmez; kitap kişisel deneyim, seyahat ve denemenin birleştiği popüler bir anlatıdır.

Defne Suman'ın Bibliosfer'deki temel sınıflandırma alanları tarihsel roman, edebî roman, toplumsal roman, aile romanı, distopya, öykü, deneme, seyahat anlatısı, hafıza, kimlik, göç, aidiyet, toplumsal travma, kadın deneyimi ve şehir belleğidir. Eserlerini ayırt eden temel özellik, bireylerin ve ailelerin saklı geçmişlerini İstanbul, Büyükada ve İzmir gibi güçlü mekânlarla ilişkilendirerek kişisel hafıza ile toplumsal tarihin birbirini nasıl biçimlendirdiğini çok kuşaklı ve çoğu zaman kadın merkezli anlatılarla görünür kılmasıdır.