İlhan Selçuk, 11 Mart 1925’te İzmir’de doğdu; nüfus kaydında doğum yeri Aydın olarak yer aldı. Babası Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele gazilerinden subay Mehmet Kasım Selçuk, annesi Hikmet Selçuk’tu. Karikatürist Turhan Selçuk’un kardeşiydi.

Babasının askerlik görevi nedeniyle çocukluğu Aydın, Sivas, Ankara, İstanbul, Silifke ve Adana gibi farklı şehirlerde geçti. İlk ve ortaöğrenimini çeşitli okullarda sürdürdü; lise eğitimini Adana Erkek Lisesinde tamamladı.

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 1950’de mezun oldu. Avukatlık stajını tamamladı ve kısa bir süre avukatlık yaptı. Hukuk eğitimi, sonraki yazılarında devlet, anayasa, yurttaşlık, adalet ve temel haklar üzerine geliştirdiği değerlendirmelerin düşünsel kaynaklarından biri oldu.

Gazeteciliğe kardeşi Turhan Selçuk’la birlikte hazırladığı 41 Buçuk ve Dolmuş adlı mizah dergilerinde başladı. Karikatür ve Taş-Karikatür gibi yayınların hazırlanmasına katıldı; mizah yazıları kaleme aldı ve yayıncılık deneyimi kazandı.

1961’de Akşam gazetesinde düzenli köşe yazarlığına başladı; ardından Tanin ve Vatan gazetelerinde çalıştı. Doğan Avcıoğlu, Mümtaz Soysal, İlhami Soysal ve Cemal Reşit Eyüboğlu’yla birlikte Yön dergisinin kurucuları arasında yer aldı.

1962’de Nadir Nadi’nin çağrısıyla Cumhuriyet gazetesine geçti. Uzun yıllar Pencere başlıklı köşesinde siyaset, toplum, kültür, tarih, basın özgürlüğü ve gündelik yaşam üzerine yazdı. Daha sonra gazetenin Yayın Kurulu Başkanlığını ve imtiyaz sahipliğini üstlendi; Cumhuriyet Vakfının kuruluşunda görev aldı.

12 Mart 1971 döneminde yazıları nedeniyle gözaltına alındı ve yargılandı. Daha sonra yeniden gözaltına alınarak Ziverbey Köşkü’nde sorgulandı ve işkence gördü. İşkence altında verdiği ifadeye “işkence altındayım” cümlesini akrostiş yöntemiyle yerleştirmesi, basın ve hukuk tarihinde anılan olaylardan biri oldu.

Yazarlığının merkezinde gazete fıkrası, siyasi deneme ve toplumsal eleştiri bulunur. Cumhuriyetçilik, laiklik, bağımsızlık, çağdaşlaşma, ifade özgürlüğü, sosyal adalet, eğitim ve bilimsel düşünce eserlerinde tekrar eden konulardır.

Güzel Amerikalı, Uzak Komşu Rusya’dan Gezi Notları ve Sovyetler, İran, Amerika İzlenimleri, farklı ülkelerdeki siyasal ve toplumsal düzenlere ilişkin gözlemlerinden oluşur. Gezi yazısı ile siyasi incelemeyi birleştiren bu eserlerde gündelik yaşam, kültür, ekonomi ve devlet düzeni karşılaştırmalı biçimde ele alınır.

Mustafa Kemal’in Saati ve Atatürkçülüğün Alfabesi, Mustafa Kemal Atatürk’ün düşüncesini, Cumhuriyet devrimlerini, laikliği, ulusal bağımsızlığı ve çağdaşlaşmayı konu edinir. Selçuk, Atatürkçülüğü yalnızca tarihsel bir dönemle sınırlamadan akıl, bilim, yurttaşlık ve bağımsızlık ilkeleriyle ilişkilendirir.

Yüzbaşı Selahattin’in Romanı, Yüzbaşı Selahattin Yurtoğlu’nun anıları ve tarihsel tanıklıkları temelinde hazırlanan iki ciltlik belgesel anlatıdır. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarını, savaşları, askerî ve siyasal çözülmeyi, Millî Mücadele’ye uzanan dönüşümü bir subayın yaşamı üzerinden aktarır.

Düşünüyorum Öyleyse Vurun, düşünce ve ifade özgürlüğü, devlet yönetimi, siyasal baskı, aydın sorumluluğu ve toplumsal eleştiri çevresinde gelişen yazılardan oluşur. Kitabın adı, René Descartes’ın “Düşünüyorum, öyleyse varım” önermesini baskıcı yönetimlere yönelik ironik bir ifadeye dönüştürür.

Eserde düşüncenin suç sayılması, eleştirel insanların susturulması, siyasal iktidarın hukukla ilişkisi ve basının kamusal görevi ele alınır. Selçuk, güncel olayları tarih, felsefe ve siyasal düşünceden örneklerle birleştiren kısa ve polemikçi denemeler kullanır.

Görülmüştür, sansür, basın, cezaevi, siyasal yargılamalar ve düşünce özgürlüğü üzerine yazıları bir araya getirir. Kitabın adı, cezaevlerindeki mektupların denetlendiğini bildiren damgadan hareketle gözetim ve sansür düzenini simgeler.

Japon Gülü, insan, doğa, kültür, bilim, sevgi, toplum ve gündelik hayat üzerine yazılmış denemelerden oluşur. Kitapta siyasi tartışmaların yanında kişisel gözlemler, edebî çağrışımlar ve insan ilişkilerine yönelik değerlendirmeler yer alır.

Japon Gülü’ndeki denemeler kısa, yoğun ve çağrışıma açık bir yapı taşır. Duygu ile akıl, ulusal kültür ile evrensel değerler, insan sevgisi ile toplumsal sorumluluk aynı anlatı içinde buluşur.

Ziverbey Köşkü, 12 Mart döneminde yaşadığı gözaltı, sorgulama ve işkence sürecini anlattığı hatıra ve belge kitabıdır. Eser, bireysel tanıklığın yanında sıkıyönetim, siyasi davalar, hukuk dışı sorgulama yöntemleri ve insan hakları ihlalleri hakkında dönemsel bir kayıt niteliği taşır.

Yeni Krallar Yeni Soytarılar, Duvarın Üstündeki Tilki ve İskele Sancak: Sağ Sol Şeriat, Türkiye’nin siyasal yaşamını, iktidar ilişkilerini, sağ-sol çatışmasını, din ve siyaset ilişkisini, medya düzenini ve toplumsal kutuplaşmayı konu alan inceleme ve deneme kitaplarıdır.

Enel Hakk’ın Hakkı, Alevilik, Bektaşilik, tasavvuf, inanç özgürlüğü ve mezhep ilişkileri üzerine yazılarını bir araya getirir. Ergenekon Mergenekon ise Ergenekon soruşturmaları, hukuk, medya, siyaset ve kişisel gözaltı deneyimi çevresindeki değerlendirmelerinden oluşur.

İlhan Selçuk’un üslubu kısa cümlelere, ironik başlıklara, tarihsel karşılaştırmalara ve sözcük oyunlarına dayanır. Güncel bir olayı geçmişteki benzerleriyle ilişkilendirir; felsefe, hukuk, edebiyat ve halk anlatılarından yararlanarak siyasi meselelere geniş bir bağlam kazandırır.

Yazılarında açık bir düşünsel ve siyasal konum bulunur. Kemalist, laik, bağımsızlıkçı ve antiemperyalist yaklaşımı, eserlerinin temel yönünü oluşturur. Bu belirgin konum, yazılarını etkili kıldığı kadar farklı siyasal çevrelerde tartışılan bir gazeteci olmasına da yol açtı.

1989’da Çağdaş Gazeteciler Derneği Onur Ödülü’nü, 1994’te Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Basın Özgürlüğü Ödülü’nü ve 1997’de Sertel Demokrasi Ödülü’nü aldı. TÜYAP İstanbul Kitap Fuarı tarafından Onur Yazarı seçildi; Hacı Bektaş Dostluk ve Barış Ödülü ile Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü’ne değer görüldü.

İlhan Selçuk, 21 Haziran 2010’da İstanbul’da öldü. Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesindeki Çilehane bölgesinde bulunan Yıldızlar Mezarlığı’na defnedildi. Gazetecilik, deneme, gezi yazısı, anı, belgesel anlatı ve siyasi inceleme alanlarında eserler bıraktı.

#İlhanSelçuk #TürkGazeteci #Pencere #CumhuriyetGazetesi #Deneme #DüşünceÖzgürlüğü #JaponGülü #DüşünüyorumÖyleyseVurun #ZiverbeyKöşkü #YakınTarih #BasınÖzgürlüğü #SiyasiYazı