Egemen Berköz, 13 Nisan 1941’de Zonguldak’ın Karadeniz Ereğli ilçesinde doğdu. Tam adı Yaşar Egemen Berköz’dür. Öğretmen bir ailenin çocuğudur. Çocukluğu ve ilk gençliği Karadeniz Ereğli, Zonguldak ve Bolu’da geçti. Zonguldak’ta Namık Kemal İlkokulu’nda ve Mehmet Çelikel Lisesi’nin orta kısmında okudu; 1959’da Bolu Lisesi’nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi İtalyan Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü 1963’te bitirdi.

Askerliğini 1964-1966 yılları arasında Bingöl’ün Solhan ilçesine bağlı bir dağ köyünde yedek subay öğretmen olarak yaptı. Askerlik dönüşünde bir süre gazetelerde çalıştı; 1967-1970 yılları arasında Arkın Yayınevi’nin hazırladığı Cumhuriyet Ansiklopedisi kadrosunda çevirmen olarak yer aldı. Daha sonra uzun yıllar reklam sektöründe metin yazarı, yaratıcı grup başkanı ve yaratıcı yönetmen olarak çalıştı. 1998’de Cumhuriyet gazetesinde Dünya Klasikleri Dizisi’ni hazırlamak üzere göreve başladı; bu dönemde çok sayıda kitabın yayına hazırlanmasında rol aldı. 2000’li yıllarda Cumhuriyet gazetesinin kültür-sanat sayfalarını yönetti, kitap ve sanat yazıları kaleme aldı.

Şiire genç yaşlarda başladı. Bolu’daki yerel gazetelerin ardından edebiyat dergilerinde görünen ilk şiiri 1959’da Yeditepe dergisinde yayımlandı. Daha sonra Dost, Ataç, Yelken, Devinim, Yordam, Alan 67, Şiir Sanatı, Soyut, Yeni Dergi, Papirüs ve Sözcükler gibi dergilerde şiirleri yayımlandı. Refik Durbaş, Mehmet Öneş ve Haluk Aker’le birlikte Alan 67 dergisini çıkardı. 1960 kuşağı Türk şiirinin içinde, az yayımlayan fakat seçici ve kendine özgü bir ses kuran şairlerden biri olarak tanındı.

İlk şiir kitabı Çin Askeri Ah Devran 1966’da yayımlandı. Bu kitapta uzak coğrafya, dağ köyü, yalnızlık, içe çekilme ve Doğu imgesi çevresinde gelişen şiirler yer alır. İkinci kitabı Yalnızlıklar! Yalnızlıklar! 1977’de, üçüncü kitabı Bu Kitapta Sen Nerdesin? 1981’de yayımlandı. Bu üç kitabından seçtiği şiirler Yalnız ve Birlikte adıyla 1985’te çıktı. İlk üç kitabındaki şiirleri daha sonra Unutma! Toplu Şiirler 1960-1979 başlığıyla bir araya getirildi. Uzun bir aradan sonra yayımlanan Yalnızlık Tanımları, onun şiirinin geç döneminde de yalnızlık, gündelik hayat, bellek, insanın iç sesi ve çoğul duyarlık çevresinde sürdüğünü gösterdi.

Egemen Berköz’ün şiirinde yalnızlık, ölüm, kent, uzaklık, gündelik hayat, iç konuşma, hüzün, kırgınlık, insanın kendiyle ve dünyayla hesaplaşması önemli yer tutar. İlk döneminde İkinci Yeni’nin imgeci ve kapalı atmosferiyle temas kurmuş; ancak zamanla daha duru, sade, içten ve incelikli bir şiir diline yönelmiştir. Onun şiiri yüksek sesli bir politik bildiri ya da gösterişli bir imge yığını olmaktan çok, insanın içindeki sessiz kırılmaları, yalnızlığı ve gündelik yaşamdaki küçük ayrıntıları dikkatle izleyen bir yapı taşır.

Çevirmenlik, Berköz’ün yazarlık kimliğinin önemli bir parçasıdır. İtalyan edebiyatından şiir, öykü, roman, oyun ve senaryo çevirileri yaptı. Kızıl Çöl, Pinokyo, Kim, Amarcord, Senin Köylerin, Gün Gün Üstüne, Bütün Şiirlerinden Seçmeler, Sıradan Bir Gün ve Diğer On İki Komedi, Xenia, Tepelerdeki Şeytan ve Üç Kısa Oyun gibi çevirileriyle Michelangelo Antonioni, Carlo Collodi, Rudyard Kipling, Federico Fellini, Cesare Pavese, Salvatore Quasimodo, Dario Fo, Eugenio Montale ve Luigi Pirandello gibi yazarları Türkçeye kazandırdı. Sıradan Bir Gün ve Diğer On İki Komedi çevirisiyle Avni Dilligil Çeviri Ödülü’ne değer görüldü.

Egemen Berköz, şiirlerinin yanında eleştiri, deneme, değini, söyleşi, kitap yazısı, müzik yazısı ve kültür-sanat yazıları da kaleme aldı. Cumhuriyet ve Andante gibi mecralarda klasik müzik, edebiyat ve kültür üzerine yazılar yayımladı. Şairliğinin yanında editörlük, çevirmenlik, gazetecilik, ansiklopedi çalışmaları, reklam metin yazarlığı ve kültür-sanat sayfası yöneticiliğiyle de edebiyat ortamında etkili oldu.

2016’da Behçet Necatigil Şiir Ödülü’ne, 2017’de PEN Türkiye Şiir Ödülü’ne, 2023’te Yalnızlık Tanımları ile Türk Tabipleri Birliği Behçet Aysan Şiir Ödülü’ne değer görüldü. Egemen Berköz, çağdaş Türk şiirinde az ama yoğun yazan, yalnızlık ve iç ses çevresinde duru bir şiir kuran; çeviri, editörlük, gazetecilik ve kültür yazarlığıyla da edebiyat dünyasında iz bırakan önemli şair-yazarlardandır.

#edebiyat #okuma #yazar