Sulhi Dölek, 20 Eylül 1948’de İstanbul’da doğdu. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarını İstanbul’un Rami semtinde geçirdi. Mahalle hayatı, komşuluk ilişkileri, çocukların dünyası ve sıradan insanların gündelik mücadeleleri, daha sonra eserlerinde sıkça kullandığı toplumsal çevrenin temelini oluşturdu.

İlk ve ortaöğrenimini Rami’de tamamladı. 1965 yılında Deniz Lisesindeki öğrenimini bitirdikten sonra Deniz Harp Okuluna girdi. Askerî eğitimle birlikte teknik bilimlere yöneldi ve 1969 yılında Deniz Harp Okulundan mezun oldu.

1971-1975 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Michigan Üniversitesinde gemi yapımı ve makine alanlarında yüksek lisans öğrenimi gördü. Teknik eğitimi, nesnelerin çalışma düzenine, mekanik sistemlere ve kurumların işleyişine yönelik gözlem gücünü geliştirdi.

Türkiye’ye döndükten sonra Deniz Kuvvetlerinde gemi inşa yüksek mühendisi olarak görev yaptı. Mühendislik, askerlik ve kamu kurumlarındaki çalışma hayatı; bürokrasi, hiyerarşi, görev dağılımı ve kurumsal aksaklıklar üzerine yazdığı eserlerin deneyim alanlarından biri oldu.

Deniz Kuvvetlerindeki görevini 1989 yılına kadar sürdürdü. Yarbay rütbesiyle emekliye ayrılmasının ardından edebiyat, mizah ve senaryo çalışmalarına daha fazla zaman ayırdı.

Edebiyat yaşamına genç yaşta başladı. “Unutulan” adlı ilk öykülerinden biri 1969 Varlık Yıllığı’nda yayımlandı. Aynı yıl Dünya Dönmüyor Artık adlı tek perdelik oyunuyla Yusuf Ziya Ortaç Armağanı’nı kazandı.

Bu ödülün ardından dönemin önemli mizah yayınlarından Akbaba’nın yazarları arasına katıldı. 1969-1979 yılları arasında dergide mizah öyküleri ve yazılar yayımladı. Hülya Serap Doğaner ve Rüstem Sadıkoğlu imzalarını da kullandı.

Milliyet ve Cumhuriyet gazetelerinin yanı sıra Çivi, Tempo, Nokta, Diyojen ve Varlık gibi yayınlarda yazdı. Güncel olayları, kent hayatını, insan ilişkilerini ve toplumsal alışkanlıkları mizahi bir bakışla değerlendirdi.

Dölek, mizahı edebiyattan bağımsız bir alan olarak görmedi. Gülmeceyi başlı başına bir amaçtan çok insanın çelişkilerini ve yaşamın acı taraflarını görünür kılan bir anlatım yöntemi olarak kullandı.

İlk romanı Korugan, 1974 Milliyet Yayınları Roman Ödülü’nde üçüncülük kazandı ve 1975 yılında yayımlandı. Roman, bir çocuğun iç dünyasından hareket ederek ailesini, çevresini ve yetişkinlerin kurduğu düzeni anlamlandırma çabasını konu aldı.

Korugan’da çocuğun düş dünyasıyla gündelik hayatın gerçekleri iç içe geçer. Eserin adı, insanın korkular, güçlükler ve toplumsal baskılar karşısında geliştirdiği korunma biçimleriyle ilişkilidir. Çocukluk deneyimi, mizah ve psikolojik gözlem aracılığıyla anlatılır.

Yeşil Bayır, 1979 yılında yayımlandı ve Kültür Bakanlığı Dünya Çocuk Yılı Yarışması’nda roman dalında birincilik ödülü kazandı. Eser, Atay ve arkadaşlarının yaşadığı mahallede gelişen dayanışma ve yardımlaşma sürecini merkezine aldı.

Romanda Atay’ın arkadaşının hasta annesine yardım etmek amacıyla mahalledeki çocukları bir araya getirmesi anlatılır. Çocuklar arasındaki çekişmeler, düşler, korkular ve vicdani sorgulamalar; sorumluluk, dostluk ve toplumsal dayanışma ekseninde işlenir.

Geç Başlayan Yargılama 1980 yılında yayımlandı. Roman, adalet duygusu, suçluluk, toplumsal değerlendirmeler ve geçmişte yaşanan olayların sonradan yeniden yorumlanması üzerinde yoğunlaştı.

Kiracı 1982 yılında yayımlandı. Kent yaşamındaki ev sahibi-kiracı ilişkisini, barınma sorununu, ekonomik sıkıntıları ve insanların birbirleri üzerinde kurduğu baskıyı mizahi ve eleştirel bir anlatımla ele aldı. Eser, 1983 Madaralı Roman Armağanı’nı kazandı.

Vidalar ve Kestane Şekeri 1983 yılında yayımlandı. Vidalar, insanın toplumsal düzen içinde giderek mekanikleşmesini, çalışma hayatındaki uyumsuzlukları ve gündelik hayata karşı geliştirdiği direnme biçimlerini konu alan öykülerden oluştu. Kitap, 1983 Sabahattin Ali Öykü Ödülü’ne değer görüldü.

Üçüncü Kattaki At da 1983 yılında yayımlandı. Çocukların hayal gücüyle apartman ve kent yaşamının sınırlayıcı düzenini bir araya getiren eser, olağan dışı durumları gündelik gerçekliğin içinde doğal biçimde ele aldı.

Yergi, Nükte ve Fıkralarıyla Yusuf Ziya Ortaç adlı incelemesi 1984 yılında yayımlandı. Dölek bu çalışmada Türk mizah ve yergi edebiyatının önemli temsilcilerinden Yusuf Ziya Ortaç’ın edebî kişiliğini, nüktelerini ve mizah anlayışını değerlendirdi.

Teslim Ol Küçük 1988 yılında yayımlandı. Roman, bireyin çevresindeki otorite biçimleriyle ilişkisini, korkularını ve kendisini koruma çabasını ele aldı. Dölek’in eserlerinde sık görülen sıradan insanın büyük düzenler karşısındaki kırılganlığı bu romanda da öne çıktı.

Balığın Şarkısı ve İçimizdeki Yasakçı 1990 yılında yayımlandı. İçimizdeki Yasakçı’da sansür, otosansür, toplumsal baskı ve insanların kendi düşüncelerini sınırlandırma biçimleri üzerinde durdu.

Truva Katırı 1991 yılında yayımlandı. Roman; bürokrasi, siyasal ilişkiler, makam tutkusu ve devlet kurumlarındaki işleyiş bozukluklarını hiciv yoluyla anlattı. Eser daha sonra Koltuk Sevdası adıyla televizyona uyarlandı.

Arkadaşım Dede 1992 yılında yayımlandı. Çocukla yaşlı insan arasındaki ilişkiyi ele alan roman, kuşaklar arası iletişim, aile, yalnızlık ve dostluk konularını çocukların anlayabileceği açık bir anlatımla işledi.

Aynalar 1994 yılında yayımlandı ve Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü kazandı. Kitaptaki öykülerde insanların kendilerini ve başkalarını algılama biçimleri, iletişimsizlik, yalnızlık ve görünüşle gerçeklik arasındaki farklılıklar ele alındı.

Hayvanlar Alfabesi 1995 yılında yayımlandı. Şiirsel ve eğlenceli bir anlatımla çocukları harfler, sözcükler ve hayvanlar dünyasıyla buluşturan eser, Dölek’in çocuk edebiyatındaki tür çeşitliliğini genişletti.

Kirpi, 1997 yılında yayımlandı. Roman, başlangıçta kişisel bir çatışma olarak ortaya çıkan karşılıklı öç alma isteğinin giderek büyümesini ve geniş bir toplumsal kargaşaya dönüşmesini kara mizahla anlattı. Eser, 1996 Türkiye İş Bankası Edebiyat Büyük Ödülü’nü kazandı.

Aynı yıl Habis’in Serüvenleri yayımlandı. Toplumdaki akıl dışı davranışları, çıkar ilişkilerini, kurumları ve gündelik hayatın alışılmış çelişkilerini mizahi kısa metinlerle ele aldı.

Gülyüzlü Tarlalar, Her Şeyi Bilen Çocuk, Küçük Çalgıcılar ve Kahkaha Tarlası gibi eserleriyle çocuk edebiyatındaki üretimini sürdürdü. Çocuk kitaplarında yetişkinlerin dünyasını çocukların gözünden sorgularken dostluk, sorumluluk, hayal gücü ve dayanışmayı öne çıkardı.

Küçük Günahlar Sokağı 2005 yılında yayımlandı. Roman, aynı çevrede yaşayan insanların küçük sırlarını, gündelik çatışmalarını ve birbirleriyle kurdukları karmaşık ilişkileri mahalle hayatı içinde ele aldı.

Dölek, edebî eserlerinin yanında televizyon senaryolarıyla geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. Süper Baba, Külyutmaz, İkinci Bahar, Unutma Beni ve Yabancı Damat gibi dizilerin senaryo çalışmalarında bulundu.

Televizyon anlatılarında aile, mahalle, kuşaklar arası ilişkiler, göç, kültürel karşılaşma ve sıradan insanların gündelik sorunları üzerinde durdu. Roman ve öykülerindeki sıcak mizah, karakter çeşitliliği ve toplumsal gözlem senaryolarına da yansıdı.

Kuşkucu adlı iki bölümlük oyunuyla 1999 Devlet Tiyatroları Oyun Yazma Yarışması’nda mansiyon kazandı. Ambrose Bierce’in Fantastic Fables adlı eserini Karanlığın Kahkahası adıyla Türkçeye çevirdi.

Sulhi Dölek, 7 Kasım 2005’te geçirdiği beyin kanamasının ardından İstanbul’da hayatını kaybetti. Topkapı’daki aile mezarlığına defnedildi.

Sulhi Dölek; roman, öykü, çocuk edebiyatı, mizah, tiyatro, inceleme, çeviri ve televizyon senaryosu alanlarında üretim yaptı. Edebî konumu, yaşamın acı ve çelişkili yönlerini mizahla birleştirmesi, sıradan insanın iç dünyasını yalın bir dille anlatması ve çocuklarla yetişkinlere yönelik eserlerinde ortak bir insani duyarlılık kurmasıyla belirginleşir.

#TürkYazar #ÇağdaşTürkEdebiyatı #Mizah #KaraMizah #Roman #Öykü #ÇocukEdebiyatı #Senaryo #ToplumsalEleştiri #Bürokrasi #MahalleHayatı #PsikolojikGerçekçilik