Sabahattin Özel, 1 Ağustos 1945’te Sakarya’nın Adapazarı ilçesine bağlı Emirler Köyü’nde doğdu. Kafkasya’dan Osmanlı topraklarına göç etmiş Çerkes kökenli bir aileden geldi. Babası Şevket Tahir Bey Birinci Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi’nde, Millî Mücadele’de ise Kocaeli Grubunda görev yaptı.
İlkokulu Emirler Köyü İlkokulunda tamamladı. Adapazarı Ortaokulu ve Adapazarı Lisesinde sürdürdüğü öğreniminin son yılını İstanbul Vefa Lisesinde okuyarak 1965’te mezun oldu. Lise yıllarında kaleme aldığı öyküler yerel basında yayımlandı; üniversite döneminde şiir denemeleri yaptı.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünde öğrenim gördü. Osmanlı ve Türk tarihi alanlarında çalışan akademisyenlerden ders aldı; lisans tezini XV. ve XVI. yüzyıllarda İzmit üzerine hazırladı. Arşiv defterleri ve Osmanlı kroniklerinden yararlandığı bu çalışma, daha sonra yoğunlaşacağı yerel tarih araştırmalarının başlangıcını oluşturdu.
1970’te üniversiteden mezun olduktan sonra Başbakanlık Osmanlı Arşivinde çalıştı. Askerlik hizmetinin ardından 1973-1975 yıllarında Kırşehir’in Kaman ilçesindeki Kurancılı Ortaokulunda, 1975-1981 yıllarında Adapazarı Kız Meslek Lisesinde tarih öğretmenliği yaptı. Daha sonra Sakarya Meslek Yüksekokulunda ve kurumun bağlandığı İstanbul Teknik Üniversitesinde görev aldı.
İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde hazırladığı Kocaeli ve Sakarya’daki Millî Mücadele konulu çalışmayla 1986’da yüksek lisansını tamamladı. Trabzon’un Millî Mücadele yıllarını konu alan araştırmasıyla 1988’de doktor unvanını aldı. Her iki çalışmasında da ulusal mücadelenin yerel örgütlenmesini, basını, cephe gerisini ve bölgesel aktörlerini inceledi.
Yüksek lisans araştırması 1987’de Kocaeli ve Sakarya İllerinde Millî Mücadele (1919-1922) adıyla yayımlandı. Kitapta İstanbul Hükûmeti, Kuvâ-yi Milliye, yerel yöneticiler, silahlı gruplar ve bölge halkı arasındaki ilişkileri arşiv belgeleri ve yerel kaynaklar üzerinden değerlendirdi.
Doktora çalışması 1991’de Millî Mücadele’de Trabzon adıyla yayımlandı; genişletilmiş baskısı 2012’de okurla buluştu. Eser, Birinci Dünya Savaşı ve Rus işgalinden Millî Mücadele’nin sonuna kadar Trabzon ve çevresindeki gelişmeleri, özellikle İstikbal gazetesi ile dönemin basın ve belge koleksiyonlarından yararlanarak anlattı.
1991’de doçent oldu ve 1992’de Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünün kurucu başkanlığını üstlendi. Daha sonra Kocaeli Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Bölümü Başkanlığı ile Atatürk İlkeleri ve Devrimleri Araştırma Merkezi Müdürlüğü görevlerinde bulundu.
1996’da İstanbul Üniversitesine geçti, 1998’de profesör oldu. İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsünde lisansüstü dersler verdi ve tezler yönetti. 2007-2009 yılları arasında Enstitü Müdürlüğünü yürüttü; 2009’da üniversitedeki görevinden emekliye ayrıldı.
Deniz Harp Okulunda öğretim üyeliği yaptı; Türk Silahlı Kuvvetleri Atatürk Araştırma ve Eğitim Merkezi ile Türk Askerî Tarih Komisyonunun çalışmalarına katıldı. Ali İhsan Gencer’le birlikte hazırladığı ve çok sayıda baskısı yapılan Türk İnkılâp Tarihi, Millî Mücadele’den Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan siyasal ve toplumsal dönüşümü kronolojik bir çerçevede inceleyen ders ve başvuru kitabı niteliği kazandı.
Millî Mücadelede İzmit-Adapazarı ve Atatürk adlı çalışmasında Kuzeybatı Anadolu’daki yerel direnişi, ayaklanmaları, Kuvâ-yi Milliye örgütlenmesini ve Mustafa Kemal Paşa’nın bölgeyle ilişkilerini inceledi. Kitap, yerel gelişmelerle Ankara merkezli ulusal hareket arasındaki bağlantıları görünür kıldı.
Millet-i Sadıka: Ermeniler, Osmanlı döneminden Millî Mücadele’ye uzanan Türk-Ermeni ilişkileri ve Ermeni meselesi üzerine hazırlanmış bir tarih incelemesidir. Büyük Milletin Evlâdı ve Hizmetkârı Atatürk ve Atatürkçülük ise Atatürk’ün düşünce dünyasını, bağımsızlık anlayışını, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve eğitim görüşleriyle birlikte değerlendirdi.
Işıl Çakan Hacıibrahimoğlu ile hazırladığı Osmanlı’dan Millî Mücadele’ye Seçilmiş Mülakatlar 2010’da, dizinin ikinci cildi Türk Devrimi Mülakatları 2011’de yayımlandı. Dönemin gazete ve dergilerindeki söyleşileri bir araya getiren bu çalışmalar, Osmanlı’nın son yılları, Millî Mücadele ve erken Cumhuriyet döneminin askerî ve siyasi aktörlerinin olayları kendi ifadeleriyle nasıl değerlendirdiklerini gösterdi.
İlk kez 2009’da yayımlanan ve 2021’de genişletilmiş biçimiyle yeniden basılan Casustur Casus: Mustafa Sagir ve Diğerleri, Millî Mücadele yıllarındaki İngiliz istihbarat faaliyetlerine odaklandı. Mustafa Sagir’in İstanbul’dan Ankara’ya uzanan faaliyetlerini, Mustafa Kemal Paşa’ya yönelik suikast girişimini ve dönemin başka casusluk olaylarını basın ve arşiv belgeleri üzerinden anlattı.
Mustafa Kemal Atatürk – Yeni Gerçekler Yeni Düşünceler 2014’te yayımlandı. Atatürk’ün liderlik niteliklerini ailesi, eğitimi, yetiştiği çevre ve tarihsel birikimiyle ilişkilendiren kitap; yaşam öyküsünü, Millî Mücadele’yi ve Cumhuriyet dönemini eğitimden sanata, din anlayışından siyasete uzanan başlıklarla inceledi. Dönemin basını, mülakatlar, anılar ve çeşitli tanıklıklarla desteklenen eser, daha önce sınırlı biçimde ele alınmış bilgi ve değerlendirmeleri bir araya getirdi.
2015’te yayımlanan Nutuk’a Bir Bakış: Tertip ve Çeviri Hataları, Nutuk’un farklı baskılarındaki düzenleme, sadeleştirme ve çeviri sorunlarını karşılaştırmalı biçimde ele aldı. Gençler İçin Fotoğraflarla Nutuk ise Nutuk’un tarihsel bağlamını görsel malzemeler ve açıklamalarla genç okurlara aktardı.
Pierre Loti’nin yazılarını Pierre Loti: Türkler Üzerine Makaleler adıyla, Rus devlet adamı Sergey Sazonov’un anılarını ise Kader Yılları: S. Sazanov’un Anıları başlığıyla sunuş ve açıklayıcı notlar ekleyerek yayına hazırladı. Makalelerinde Atatürk dönemi ekonomisi, Türkiye-Yunanistan ilişkileri, Osmanlı-Rus ilişkileri, Adakale, Meis Adası, İzmit ve Sakarya tarihi gibi konulara yöneldi.
Emekliliğinin ardından araştırmalarını, konferanslarını ve yakın tarih çalışmalarını sürdürdü. Millî Mücadele’nin yerel tarihiyle ulusal gelişmeler arasında bağlantı kuran; arşiv belgelerini, süreli yayınları, anıları ve tarihî mülakatları birlikte kullanan çalışmaları Türkiye Cumhuriyeti tarihi araştırmaları içinde yer aldı.
#SabahattinÖzel #MustafaKemalAtatürk #MillîMücadele #TürkİnkılâpTarihi #CumhuriyetTarihi #AtatürkAraştırmaları #YerelTarih #SakaryaTarihi #TrabzonTarihi #BasınTarihi #İstihbaratTarihi #Nutuk
Sabahattin Özel’in Bibliosfer profili Türkiye Cumhuriyeti tarihi, Millî Mücadele, Atatürk araştırmaları, Türk İnkılâbı, yerel tarih, basın tarihi, tarihî mülakatlar, istihbarat faaliyetleri ve arşiv çalışmaları eksenlerinde şekillenir. Eserleri, ulusal ölçekteki siyasal gelişmelerle Kocaeli, Sakarya ve Trabzon gibi bölgelerde yaşanan yerel süreçler arasında bağlantı kurar.
TARİHÇİLİK KONUMU
Özel’in tarih çalışmaları, Osmanlı Devleti’nin son döneminden Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan zaman aralığında yoğunlaşır. Millî Mücadele’yi yalnızca cepheler, antlaşmalar ve siyasi merkezler üzerinden anlatmaz; yerel örgütlenmeleri, basını, şehir yöneticilerini, bölgesel güçleri ve cephe gerisindeki toplumsal hareketliliği de araştırmanın parçası hâline getirir.
YEREL TARİH VE ULUSAL MÜCADELE
Yerel tarih, Özel’in akademik üretimini birleştiren temel alanlardan biridir. Bir bölgede yaşanan gelişmeleri ulusal tarihten kopuk olaylar olarak değerlendirmek yerine İstanbul Hükûmeti, Heyet-i Temsiliye, Ankara Hükûmeti ve askerî teşkilatlarla kurulan ilişkiler içinde inceler. Böylece Millî Mücadele’nin farklı şehirlerde nasıl karşılık bulduğunu gösterir.
KOCAELİ VE SAKARYA ARAŞTIRMALARI
Kocaeli ve Sakarya İllerinde Millî Mücadele ile Millî Mücadelede İzmit-Adapazarı ve Atatürk, Kuzeybatı Anadolu’daki siyasi ve askerî hareketliliğe odaklanır. İstanbul’a ve Boğazlara yakınlığı nedeniyle stratejik önem taşıyan bölgede Kuvâ-yi Milliye, Kuvâ-yi İnzibatiye, yerel ayaklanmalar, yöneticiler ve halk arasındaki ilişkiler ele alınır.
Bu çalışmaların ayırt edici yönlerinden biri, Adapazarı ve İzmit çevresindeki gelişmelerle Mustafa Kemal Paşa’nın bölgeye yönelik kararları arasında bağlantı kurulmasıdır. Yerel basın, resmî yazışmalar ve bölgesel tanıklıklar, merkezden görülemeyen ayrıntıların tarih anlatısına katılmasını sağlar.
MİLLÎ MÜCADELE’DE TRABZON
Millî Mücadele’de Trabzon, Birinci Dünya Savaşı’ndaki Rus işgalinden başlayarak Trabzon’un ulusal mücadele içindeki yerini inceler. Muhacirlik, işgalin sona ermesi, yerel cemiyetler, bölgesel basın ve Trabzon’un Ankara hareketiyle ilişkileri eserin başlıca konularıdır.
İstikbal gazetesi koleksiyonunun yoğun biçimde kullanılması, kitabı basın tarihine de bağlar. Gazete haberleri ve yorumları, dönemin siyasal atmosferini ve yerel aktörlerin olayları nasıl algıladığını göstermenin yanında resmî belgeleri tamamlayan bir kaynak grubu oluşturur.
ATATÜRK VE TÜRK DEVRİMİ
Özel’in Atatürk üzerine çalışmaları biyografi, siyasi tarih ve düşünce tarihi arasında kurulmuştur. Atatürk’ün askerî ve siyasi faaliyetlerinin yanı sıra bağımsızlık, millî egemenlik, eğitim, laiklik, ekonomi, kültür ve çağdaşlaşma hakkındaki görüşlerini tarihsel gelişmelerle ilişkilendirir.
Türk İnkılâp Tarihi, Millî Mücadele ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecini kronolojik bir bütünlük içinde sunar. Ders ve başvuru kitabı niteliğindeki eser; imparatorluğun son dönemindeki gelişmeler, işgaller, ulusal örgütlenme, savaş, antlaşmalar ve Cumhuriyet reformları arasındaki bağlantıları açık bir anlatımla kurar.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK – YENİ GERÇEKLER YENİ DÜŞÜNCELER
Mustafa Kemal Atatürk – Yeni Gerçekler Yeni Düşünceler, liderliği yalnızca doğuştan gelen kişisel niteliklerle açıklamaz. Aile, eğitim, öğretmenler, okuma birikimi, askerlik deneyimi ve çevre koşullarının Mustafa Kemal’in düşünce ve karar dünyasını nasıl biçimlendirdiğini inceler.
Kitap, Atatürk’ün yaşamını Millî Mücadele ve Cumhuriyet dönemleriyle sınırlamadan eğitim, sanat, din, siyaset ve toplumsal dönüşüm başlıklarıyla genişletir. Basın alıntıları, mülakatlar, anekdotlar ve tanıklıklar, biyografik anlatının farklı dönemlerini somutlaştırır.
LİDERLİK VE TARİHSEL BAĞLAM
Özel’in liderlik yaklaşımında kişisel irade ile tarihsel şartlar birlikte değerlendirilir. Mustafa Kemal’in kararları; savaş deneyimi, Osmanlı Devleti’nin siyasal yapısı, uluslararası gelişmeler ve Türk toplumunun bağımsızlık arayışı içinde anlamlandırılır. Bu yöntem, biyografiyi kişisel olaylar dizisi olmaktan çıkararak dönem tarihiyle bütünleştirir.
TARİHÎ MÜLAKATLAR
Osmanlı’dan Millî Mücadele’ye Seçilmiş Mülakatlar ve Türk Devrimi Mülakatları, süreli yayınlarda kalmış tarihî söyleşileri bir araya getirir. Mülakatlar, dönemin asker, siyasetçi ve toplumsal aktörlerinin olayları yaşandıkları sırada nasıl tanımladıklarını gösteren birincil kaynaklar olarak değerlendirilir.
Türk Devrimi Mülakatları’nın merkezinde Mustafa Kemal Atatürk, Fevzi Çakmak, Kâzım Karabekir, İsmet İnönü, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Kara Fatma gibi isimlerle yapılan söyleşiler bulunur. Bu metinler, Millî Mücadele kadrolarının kararlarını, beklentilerini ve kendi aralarındaki düşünce farklılıklarını dönemin dili içinde görünür kılar.
İSTİHBARAT TARİHİ
Casustur Casus: Mustafa Sagir ve Diğerleri, Millî Mücadele’yi istihbarat ve karşı istihbarat faaliyetleri üzerinden okur. İngiliz istihbaratının Ankara hareketi hakkında bilgi edinme çalışmaları, Mustafa Kemal Paşa’ya yönelik suikast planları ve Mustafa Sagir’in faaliyetleri araştırmanın merkezindedir.
Kitapta arşiv belgeleri ve dönem basını tarihsel olayların kronolojisini kurarken hareketli bir anlatım kullanılır. Böylece istihbarat tarihine ait karmaşık ilişkiler, araştırma ve inceleme niteliği korunarak geniş okur kitlesinin izleyebileceği bir yapı içinde sunulur.
NUTUK ÜZERİNE METİN ÇALIŞMALARI
Nutuk’a Bir Bakış: Tertip ve Çeviri Hataları, Nutuk’un içeriğinden önce metnin okura hangi baskı ve çeviri aracılığıyla ulaştığına odaklanır. Farklı baskılardaki kelime, düzenleme, sadeleştirme ve çeviri tercihlerini karşılaştırarak metin aktarımının tarih bilgisini nasıl etkileyebileceğini gösterir.
Gençler İçin Fotoğraflarla Nutuk ise tarihsel metni görsel malzeme ve açıklayıcı bilgilerle destekler. Eser, Nutuk’un olay örgüsünü ve tarihsel kişilerini genç okurun takip edebileceği bir yapıda sunarken temel kavramları korur.
TÜRK-ERMENİ İLİŞKİLERİ
Millet-i Sadıka: Ermeniler, Osmanlı dönemindeki Türk-Ermeni ilişkileri ile sonraki siyasi gelişmeleri bir arada inceler. Ermeni ve yabancı kaynaklardan aktarılan değerlendirmeleri tarihsel olaylarla ilişkilendiren eser, meselenin Osmanlı’nın son dönemi ve Millî Mücadele bağlamındaki görünümüne odaklanır.
KAYNAK KULLANIMI
Özel’in çalışmalarında arşiv belgeleri, resmî yazışmalar, gazeteler, mülakatlar, anılar ve yerel yayınlar birlikte kullanılır. Kaynaklar arasında kurduğu kronoloji, ulusal kararların şehirler ve yerel topluluklar üzerindeki karşılığını takip etmeyi sağlar.
Basın malzemesi yalnızca olayların tarihini belirlemek için kullanılmaz; dönemin düşünce dünyasını ve kamuoyuna sunulan anlatıları da yansıtır. Tarihî mülakatlar ve anekdotlar ise siyasi aktörlerin kişisel gözlemlerini resmî belgelerin yanına yerleştirir.
DİL VE ANLATIM
Akademik araştırmalarında belge ve kaynak bilgisini sade, açıklayıcı bir dille aktarır. Kişiler, kurumlar ve olaylar arasındaki bağlantıları kronolojik bir düzen içinde kurarken ayrıntılı tarihsel malzemeyi genel okurun izleyebileceği bir anlatıya dönüştürür.
AKADEMİK VE KAMUSAL TARİHÇİLİK
Ders kitapları, akademik monografiler, belge derlemeleri, gençlere yönelik çalışmalar ve konferanslar Özel’in tarihçiliğinin farklı okur çevrelerine açılan yönlerini oluşturur. Lisansüstü eğitim ve tez danışmanlığı yoluyla Cumhuriyet tarihi araştırmalarına akademik katkı sunarken tarih bilgisini üniversite dışındaki okurlarla da buluşturur.
BİBLİOSFER SINIFLANDIRMASI
Sabahattin Özel’in Bibliosfer’deki temel sınıflandırma alanları Türkiye Cumhuriyeti tarihi, Millî Mücadele, Atatürk araştırmaları, Türk İnkılâp tarihi, yerel tarih, siyasi tarih, basın tarihi, istihbarat tarihi, tarihî mülakatlar, arşiv çalışmaları ve Nutuk incelemeleridir. Eserlerini ayırt eden temel özellik, ulusal mücadele ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecini yerel belgeler, dönem basını, tarihî söyleşiler ve arşiv kaynaklarıyla birlikte değerlendirerek merkez ile yerel gelişmeler arasındaki ilişkiyi görünür kılmasıdır.
