Robert Darnton, tam adıyla Robert Choate Darnton, 10 Mayıs 1939’da New York’ta doğdu. Gazetecilik yapan Byron Darnton ile Eleanor Choate Darnton’ın oğluydu. Babasını İkinci Dünya Savaşı sırasında Pasifik’te kaybetti.

Phillips Academy’de öğrenim gördükten sonra Harvard Üniversitesine girdi. Amerikan tarihiyle başladığı lisans eğitimini 1960’ta tamamladı; bitirme çalışmasında Woodrow Wilson’ı inceledi.

Rhodes bursuyla Oxford Üniversitesine geçti. Burada 1962’de B.Phil., 1964’te D.Phil. derecelerini aldı ve Fransız Devrimi öncesindeki radikal propaganda üzerinde çalıştı.

Üniversite eğitiminin ardından bir süre The New York Times’ta gazetecilik yaptı. New York’taki suç haberlerini takip ettiği bu dönem, güncel olayların insan yaşamlarına nasıl yansıdığını gözlemlemesini ve geniş okur kitlesine seslenen açık bir anlatım geliştirmesini sağladı.

Gazetecilikten akademik çalışmaya dönerek Harvard Society of Fellows bünyesinde genç araştırmacı oldu. Bu dönemde 18. yüzyıl Fransası, Aydınlanma düşüncesi ve Fransız Devrimi’nin kültürel kökenleri üzerine araştırmalarını yoğunlaştırdı.

1968’de Princeton Üniversitesi Tarih Bölümünde ders vermeye başladı. 2007’ye kadar sürdürdüğü akademik kariyeri boyunca Avrupa tarihi, Aydınlanma, Fransız Devrimi, kültür tarihi ve kitap tarihi alanlarında çalıştı.

Araştırmalarında İsviçre’deki Société Typographique de Neuchâtel yayınevinin geniş arşivinden yararlandı. Yazarlar, yayıncılar, matbaacılar, kâğıt üreticileri, kitapçılar, kaçakçılar ve gezgin satıcılar arasındaki yazışmalar, kitabın üretim ve dağıtım süreçlerini ayrıntılı biçimde incelemesine imkân verdi.

İlk kitabı Mesmerism and the End of the Enlightenment in France 1968’de yayımlandı. Franz Anton Mesmer çevresinde gelişen akımı inceleyerek bilim, siyaset, kamusal merak ve devrim öncesi toplumsal huzursuzluk arasındaki ilişkileri araştırdı.

The Business of Enlightenment 1979’da yayımlandı. Diderot ve d’Alembert’in Encyclopédie’sinin daha ucuz baskılarından birinin hazırlanmasını finansman, üretim, satış ve dağıtım aşamalarıyla inceleyen eser, kitap tarihinin bağımsız bir araştırma alanı olarak gelişmesine katkı sağladı.

Darnton, kitabı yalnızca tamamlanmış bir düşünsel içerik olarak değerlendirmedi. Yazarı, yayıncısı, matbaacısı, dağıtıcısı, satıcısı ve okuruyla birlikte işleyen bir iletişim ve ticaret düzeninin ürünü olarak ele aldı.

The Literary Underground of the Old Regime 1982’de yayımlandı. Eski Rejim Fransasında resmî edebiyat kurumlarının dışında kalan yazarları, yasak metinleri, kaçak yayıncıları ve yeraltı kitap ticaretini inceledi.

The Great Cat Massacre and Other Episodes in French Cultural History 1984’te yayımlandı. Türkçede Büyük Kedi Katliamı: Aydınlanma Fransa’sında Düşünceler, İnanışlar adıyla tanınan eser, Darnton’ın en geniş okur kitlesine ulaşan çalışmalarından biri oldu.

Kitap, Fransız köylülerinin masallarından Parisli matbaa çıraklarının kedi katliamına, Montpellierli bir burjuvanın şehir tasnifinden polis kayıtlarındaki yazarlara, Encyclopédie’nin bilgi düzeninden Rousseau okurlarına kadar uzanan altı kültür tarihi incelemesini bir araya getirdi.

Kitaba adını veren bölümde 1730’ların Paris’indeki bir matbaada çalışan çırakların kedileri yargılayıp öldürdükleri anlatıyı inceledi. Çırakların olayı neden komik bulduklarını çözümlemek için çalışma koşullarını, usta-çırak ilişkilerini, halk mizahını, sembolleri ve dönemin kedilere yüklediği anlamları birlikte değerlendirdi.

Darnton bu çalışmasında antropolojiden, özellikle kültürel davranışların kendi tarihsel bağlamları içinde yorumlanması yaklaşımından yararlandı. Geçmişteki davranışları çağdaş değerlerle ölçmek yerine onları gerçekleştiren kişilerin dünyayı nasıl anlamlandırdığını araştırdı.

The Kiss of Lamourette 1989’da yayımlandı ve kültür tarihi, düşünce tarihi ile tarihçilik yöntemine ilişkin denemelerini bir araya getirdi. Berlin Journal, 1989-1990 ise Berlin Duvarı’nın yıkılması ve Doğu Almanya’nın çözülmesi sırasında tuttuğu gözlemlere dayandı.

The Forbidden Best-Sellers of Prerevolutionary France 1995’te yayımlandı. Devrim öncesi Fransa’da yasaklanan siyasal, felsefi, pornografik ve iftira niteliğindeki çok satan kitapların üretimini, dolaşımını ve okur üzerindeki etkisini araştırdı.

Eser, 1995 National Book Critics Circle Eleştiri Ödülü’nü kazandı. Darnton ayrıca MacArthur Fellowship, Fransız Légion d’honneur nişanı, Gutenberg Ödülü ve kitap tarihi alanındaki çeşitli akademik ödüllere değer görüldü.

2007’de Princeton’dan ayrılarak Harvard Üniversitesinde Carl H. Pforzheimer Üniversitesi Profesörü ve Üniversite Kütüphanesi Müdürü oldu. Kütüphane sisteminin yönetimi, dijitalleştirme, açık erişim ve akademik yayınların kamuya ulaştırılması üzerine çalıştı.

The Case for Books 2009’da yayımlandı. Kitabın tarihsel biçimleriyle dijital yayıncılık arasındaki ilişkiyi ele alarak basılı ve elektronik kaynakları birbirini ortadan kaldıran karşıt sistemler yerine birlikte kullanılabilecek bilgi araçları olarak değerlendirdi.

Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kütphane, müze ve arşiv koleksiyonlarını ücretsiz biçimde erişime açmayı amaçlayan Digital Public Library of America’nın hazırlık çalışmalarında ve yönetim yapısında görev aldı. Bilgiye erişimin ticari kuruluşların denetimiyle sınırlanmaması gerektiğini savundu.

The Devil in the Holy Water ile Poetry and the Police adlı kitaplarında iftira metinlerini, siyasal şarkıları, söylentileri ve sözlü haber ağlarını inceledi. Böylece basılı eserlerin yanında konuşma, ezgi, el yazması ve kamusal mekânları da tarihsel iletişim sisteminin parçaları olarak ele aldı.

Censors at Work 2014’te yayımlandı. Bourbon Fransası, Britanya Hindistanı ve komünist Doğu Almanya’daki sansür uygulamalarını karşılaştırarak sansürün yalnızca metinleri yasaklayan değil, yazarlarla kurumlar arasında sürekli görüşme ve müdahale üreten bir sistem olduğunu gösterdi.

A Literary Tour de France 2018’de, Pirating and Publishing ise 2021’de yayımlandı. Bu eserlerde Fransız Devrimi öncesindeki kitapçıları, gezgin satış temsilcilerini, sınır ötesi yayıncıları, korsan baskıları ve telif düzeninin henüz yerleşmediği kitap piyasasını araştırdı.

The Revolutionary Temper: Paris, 1748-1789, 2023’te yayımlandı. Kitapta devrimden önceki kırk yıl boyunca Paris’te dolaşan haberlerin, şarkıların, söylentilerin, skandalların ve siyasal gösterilerin halkın monarşiye bakışını nasıl dönüştürdüğünü inceledi.

Büyük Kedi Katliamı, Mustafa Yılmazer’in çevirisiyle 2015’te Koç Üniversitesi Yayınları tarafından Türkçede yayımlandı. Darnton’ın çalışmaları, sıradan insanların zihinsel dünyasıyla kitapların maddi üretimini aynı tarihsel inceleme içinde birleştiren kültür ve kitap tarihi yaklaşımıyla etkisini sürdürmektedir.

#RobertDarnton #BüyükKediKatliamı #KültürTarihi #KitapTarihi #FransızDevrimi #Aydınlanma #ZihniyetTarihi #YayıncılıkTarihi #Sansür #HalkKültürü #Kütüphanecilik #DijitalErişim