Irwin W. Sherman, 12 Şubat 1933’te New York’un Lower East Side bölgesinde doğdu ve South Bronx’ta büyüdü. Rusya’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne göç eden Morris ve Anna Sherman’ın oğluydu. Ailesinin sınırlı eğitim imkânlarına rağmen öğrenimini sürdürmesi konusunda desteklendi.

James Monroe Lisesini tamamladıktan sonra City College of New York’ta biyoloji eğitimi gördü. Biyoloji alanından yüksek başarıyla mezun oldu ve 1954’te okulun bilimsel başarı için verdiği Ward Madalyası’na değer görüldü.

Amerika Birleşik Devletleri Ordusunda iki yıl görev yaptı. Avrupa’daki askerî tıp laboratuvarlarında çalışması, enfeksiyon etkenlerine ve parazit hastalıklarına yönelik ilgisinin belirginleşmesini sağladı.

Askerlik hizmetinin ardından Northwestern Üniversitesinde lisansüstü öğrenime başladı. 1959’da yüksek lisans, 1960’ta doktora derecesi aldı. Doktora araştırmalarında sıtma parazitlerinin biyokimyasal yapısı üzerinde çalışarak bilimsel kariyerinin temel araştırma alanını belirledi.

1960-1962 yıllarında Rockefeller Üniversitesinde William Trager’ın laboratuvarında doktora sonrası araştırmacı olarak görev yaptı. Plasmodium türlerinin beslenmesi, çoğalması ve konak hücrelerle kurduğu biyokimyasal ilişkiler üzerine araştırmalar gerçekleştirdi.

1962’de California Üniversitesi Riverside yerleşkesinin akademik kadrosuna katıldı. Zooloji ve biyoloji alanlarında dersler verdi; 1970’te profesör oldu. Üniversitedeki kırk yılı aşan kariyeri boyunca genel biyoloji, omurgasız zoolojisi, parazitoloji, hastalıklar tarihi ve enfeksiyon biyolojisi derslerini yürüttü.

1981-1988 yıllarında Doğa ve Tarım Bilimleri Fakültesinin dekanlığını, 1993-1994 döneminde rektör yardımcılığı görevini vekâleten üstlendi. Riverside Akademik Senatosunun başkanlığını yedi yıl boyunca yürüttü.

Guggenheim bursuyla 1966-1967 yıllarında Kopenhag’daki Carlsberg Biyoloji Enstitüsünde çalıştı. İngiltere, Avustralya ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki araştırma kurumlarında konuk araştırmacı olarak bulundu; Dünya Sağlık Örgütünün sıtma kemoterapisi çalışmalarına ve çeşitli aşı geliştirme kurullarına katıldı.

Sherman’ın erken dönem araştırmaları Plasmodium lophurae ve Plasmodium knowlesi türleri üzerinde yoğunlaştı. Sıtma parazitlerinin enzimleri, nükleik asitleri, ribozomları, zar yapıları ve besin maddelerini hücre içine taşıma mekanizmaları hakkında çalışmalar yayımladı.

Plasmodium türlerinin çoğalmasında hipoksantinin temel bir pürin kaynağı olduğunu gösterdi. Folat bileşiklerinin sıtma karşıtı etkilerini ve enfekte alyuvar zarlarında meydana gelen biyokimyasal değişimleri inceledi.

Daha sonraki çalışmalarında insanlarda ağır sıtmaya yol açan Plasmodium falciparum’a yöneldi. Enfekte alyuvarların damar duvarlarına yapışmasına neden olan moleküler değişiklikleri araştırarak serebral sıtmanın gelişim mekanizmalarının anlaşılmasına katkı sağladı.

Araştırmaları sıtma aşılarının ve hedefe yönelik ilaçların geliştirilmesi için biyokimyasal bir temel oluşturmayı amaçladı. Çalışmaları ayrıca sıtma tanısında kullanılan ticari bir testin moleküler altyapısına katkıda bulundu.

Sherman, yüz elliden fazla bilimsel makale yayımladı; sıtma, parazitoloji, mikrobiyoloji ve hastalık tarihi üzerine kitaplar yazdı ve bilimsel derlemeler hazırladı. Emeklilik döneminde Scripps Araştırma Enstitüsünde konuk araştırmacı, California Üniversitesi San Diego Tıp Fakültesinde konuk profesör olarak çalışmalarını sürdürdü.

Plasmodium: Parasite Biology, Pathogenesis, and Protection ile Molecular Approaches to Malaria, sıtma parazitlerinin biyolojisi, hastalık oluşturma mekanizmaları, genomu ve korunma yöntemleri üzerine hazırlanmış kapsamlı bilimsel kaynaklardır.

Reflections on a Century of Malaria Biochemistry, sıtma biyokimyasındaki yaklaşık yüz yıllık bilimsel gelişmeleri tarihsel bir çerçevede ele alır. The Malaria Genome Projects, parazit genomunun çözümlenmesinin tanı, ilaç ve aşı araştırmalarına sunduğu imkânları inceler.

The Elusive Malaria Vaccine ve Malaria Vaccines: The Continuing Quest, etkili bir sıtma aşısı geliştirilmesinin önündeki biyolojik ve teknik güçlükleri ele alır. Magic Bullets to Conquer Malaria ise kinin ve sentetik ilaçlardan artemisinin türevlerine uzanan sıtma tedavisi tarihini anlatır.

The Power of Plagues, salgınların savaşları, dinî yapıları, eğitim kurumlarını, bilimsel gelişmeleri ve toplumsal düzenleri nasıl değiştirdiğini inceler. Drugs That Changed the World ise tedavi araçlarının insan yaşamını, sağlık sistemlerini ve toplumların hastalıklara yaklaşımını dönüştüren etkilerine odaklanır.

Dünyamızı Değiştiren On İki Hastalık, ilk kez 2007’de Twelve Diseases That Changed Our World adıyla yayımlandı. Kitap; hastalıkların yalnızca bireysel sağlık sorunları olmadığını, devletlerin, hanedanların, ekonomilerin, göçlerin ve toplumsal kurumların gelişimini etkileyen tarihsel güçler olduğunu ortaya koyar.

Eserde porfiri, hemofili, İrlanda’daki patates hastalığı, kolera, çiçek, veba, frengi, tüberküloz, sıtma, sarıhumma, grip ve HIV/AIDS ele alınır. Genetik, bitkisel ve bulaşıcı hastalıkların farklı dönemlerde yarattığı siyasal ve toplumsal sonuçlar karşılaştırılır.

Porfiri ve hemofili, Avrupa hanedanlarında görülen kalıtsal hastalıkların siyasal kararlar ve veraset ilişkileri üzerindeki etkileriyle incelenir. İrlanda patates hastalığı ise tarımsal bağımlılık, kıtlık, kitlesel ölüm ve göç arasındaki bağlantıyı gösterir.

Kolera, çiçek ve veba bölümlerinde salgınların şehir yönetimini, karantina uygulamalarını, temiz su sistemlerini ve halk sağlığı kurumlarını nasıl dönüştürdüğü anlatılır. Tüberküloz, frengi ve HIV/AIDS çevresinde ise hastaların damgalanması, ahlâki yargılar ve sağlık politikaları değerlendirilir.

Sıtma ve sarıhumma, böceklerin hastalık taşıyıcısı olduğunun keşfiyle birlikte ele alınır. Sherman, laboratuvar araştırmalarının yanı sıra çevre düzenlemesi, sivrisinek kontrolü ve uluslararası sağlık politikalarının hastalıklarla mücadeledeki önemini açıklar.

Grip salgınları üzerinden virüslerin değişkenliği, küresel ulaşım ağları ve hızlı yayılma riski incelenir. Geçmiş salgınların bilimsel ve toplumsal sonuçlarını anlamanın gelecekte ortaya çıkabilecek hastalıklara hazırlanmak açısından taşıdığı önem vurgulanır.

Sherman’ın bilim yazarlığı biyolojik açıklama, bilim tarihi ve toplumsal analiz arasında kurulur. Karmaşık parazitoloji ve mikrobiyoloji konularını teknik doğruluğu koruyarak genel okurun izleyebileceği tarihsel olaylar ve bilim insanlarının çalışmaları üzerinden anlatır.

Derslerinde bilim tarihini canlandırmalardan ve tarihsel bilim insanlarının kişiliklerinden yararlanarak aktardı. Ronald Ross ve Paul Ehrlich gibi araştırmacıları kostümlerle canlandırması, hastalık tarihini deneysel bilimle birleştiren öğretim yaklaşımının parçasıydı.

Amerikan Mikrobiyoloji Akademisinin üyeleri arasında yer alan Sherman, bilimsel araştırmayı eğitim ve kamuya yönelik bilim yazarlığıyla birleştirdi. 5 Ocak 2022’de öldü. Sıtma biyokimyası, parazitoloji, hastalık tarihi ve halk sağlığı alanlarındaki çalışmalarıyla bilimsel ve eğitsel bir miras bıraktı.

#IrwinWSherman #Parazitoloji #Sıtma #Mikrobiyoloji #HastalıklarTarihi #Salgınlar #HalkSağlığı #BilimTarihi #EnfeksiyonHastalıkları #Plasmodium #BilimYazarlığı #TıpTarihi