Erol Şadi Erdinç, 1935 yılında İstanbul’da doğdu. Davutpaşa Ortaokulu’ndan sonra Pertevniyal Lisesi’nde öğrenim gördü. Gençlik yıllarında sosyalist fikirlerle tanıştı. İstanbul Çapa Yüksek Öğretmen Okulu’nu bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi. Öğrenimi sırasında çeşitli gazetelerde çalıştı ve gazetecilikle yakın tarih araştırmaları arasında ilerleyen bir meslek hayatı kurdu.

Gazetecilik yıllarında Türkiye Gazeteciler Sendikası’nın üyeleri arasında yer aldı. Basın çevresindeki deneyimi, onun arşiv, belge, tutanak, dönem yayını ve siyasal olayları izleme alışkanlığını güçlendirdi. Erol Şadi Erdinç’in tarihçiliği, akademik kürsüden çok belge, arşiv, basın malzemesi, tanıklık ve yayıncılık emeği üzerinden gelişti.

Doğan Kardeş Yayınları’nda çalıştıktan sonra Yapı ve Kredi Bankası’nda Vedat Nedim Tör’le birlikte kültür ve sanat danışmanı olarak görev aldı. Bankanın desteğiyle yürütülen kültür faaliyetlerinde, halk oyunlarının tespiti ve derlenmesi, Anadolu sanatlarına ilişkin sergiler ve gösteriler hazırlanması, tarih ve anı kitaplarının yayımlanması gibi alanlarda çalıştı. Bu dönem, onun yayıncılık ve kültür tarihi alanındaki birikimini genişletti.

Erol Şadi Erdinç’in ilgi alanı özellikle Osmanlı’nın son dönemi, II. Meşrutiyet, İttihat ve Terakki, Meclis-i Mebûsân, 1919 yargılamaları, 1926 İzmir suikastı sonrası siyasî yargılama, erken Cumhuriyet dönemi ve yakın tarih belgeleri çevresinde yoğunlaştı. İttihat ve Terakki üzerine uzun yıllar çalışması, onu bu alanda tanınan araştırmacılardan biri hâline getirdi.

2007-2012 yılları arasında Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nda tarih danışmanı olarak bulundu. Bu dönemde Yakın Tarihten Temel Kaynaklar ve Belgeler dizisinin danışmanlığını üstlendi. Yakın tarih kaynaklarının yayıma hazırlanması, belge dizilerinin oluşturulması, tutanak ve arşiv metinlerinin okurla buluşması için çalıştı.

Haluk Oral ile birlikte Meclis-i Mebusan Birinci Seçim Dönemi 1908-1911 adlı çalışmayı yayına hazırladı. Bu eser, II. Meşrutiyet sonrasında oluşan Meclis-i Mebûsân’ın ilk seçim dönemine ilişkin görsel ve belgesel malzemeyi okura sunan kaynak çalışmalardan biridir. Erol Şadi Erdinç’in belgeye dayalı yakın tarih ilgisi bu çalışmada açık biçimde görülür.

Sabahattin Özel ile birlikte Gençler İçin Fotoğraflarla Nutuk adlı kitabı yayına hazırladı. Bu çalışma, Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk metnini genç okurlar için fotoğraflar, görsel belgeler ve sadeleştirilmiş sunum çerçevesinde erişilebilir hâle getirmeye yönelik bir yayıncılık emeğidir. Erdinç’in tarih danışmanlığı ve editörlük yönü bu eserde de belirgindir.

Erol Şadi Erdinç, İttihat ve Terakki üzerine yaptığı çalışmalar nedeniyle “Son İttihatçı” olarak anıldı. Bu adlandırma, onun İttihat ve Terakki’ye yalnızca bir tarih konusu olarak değil, siyasal gelenek, örgütlenme biçimi, modernleşme hamlesi ve tarihsel miras olarak yaklaşmasından kaynaklandı. “İttihatçılık bir ruhtur” sözüyle tanındı.

Uzun yıllar boyunca İttihat ve Terakki belgeleri, yargılama tutanakları, Meclis soruşturmaları ve dönem metinleri üzerinde çalıştı. Ancak titizliği ve mükemmeliyetçi tavrı nedeniyle büyük çalışmasının yayımlanması sağlığında gerçekleşmedi. Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti Yargılamaları, ölümünden sonra yayımlandı ve onun uzun araştırma emeğinin en önemli ürünü olarak ortaya çıktı.

Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti Yargılamaları, Erol Şadi Erdinç’in temel eseridir. Üç ciltlik bu kapsamlı çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti/Fırkası çevresinde yürütülen soruşturma ve yargılamaların tutanaklarını bir araya getirir. Eser, yakın tarih araştırmaları için belge niteliği taşıyan geniş bir kaynak derlemesidir.

Birinci cilt, Birinci Dünya Savaşı sonrasında İttihat ve Terakki hükümetlerinin sorumluluğuna ilişkin Meclis-i Mebûsân soruşturmasını içerir. Bu bölüm, savaşın ardından Osmanlı siyasal merkezinde sorumluluk, hesap verme, hükümet icraatları ve savaş dönemi kararları üzerine yürütülen soruşturma sürecini belge düzeyinde izlemeye imkân verir.

İkinci cilt, 8 Mart 1919 tarihli kararnameyle kurulan Dîvân-ı Harb-i Örfî yargılamasına odaklanır. Mütareke İstanbul’unda İttihatçıların yargılanması, tehcir ve taktil suçlamaları, savaş sonrası hesaplaşma atmosferi, Osmanlı devlet kadrolarının çözülüş süreci ve işgal koşullarındaki siyasal yargılamalar bu cildin temel alanını oluşturur.

Üçüncü cilt, Ankara İstiklâl Mahkemesi ve siyasî yargılama başlığını taşır. 1926’da İzmir’de ortaya çıkarılan suikast girişimiyle bağlantılı biçimde ileri gelen İttihatçıların Ankara’da yargılanmasına ilişkin tutanakları içerir. Bu bölüm, geç Osmanlı İttihatçı kadroları ile erken Cumhuriyet siyasal düzeni arasındaki gerilimleri izlemek açısından önemlidir.

Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti Yargılamaları, yalnızca bir kitap değil, yakın tarih araştırmaları için temel kaynak niteliği taşıyan bir belge külliyatıdır. Eser, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına uzanan siyasal hesaplaşma süreçlerini doğrudan tutanaklar üzerinden izleme olanağı sağlar. Bu yönüyle tarih araştırmacıları, yakın tarih okurları ve İttihat ve Terakki üzerine çalışanlar için başvuru kaynağıdır.

Erol Şadi Erdinç’in İlber Ortaylı ile birlikte adı geçen İttihat ve Terakki: Osmanlı İmparatorluğu’nda Gizli Örgütlenmeler ve Darbeler adlı kitap, İttihat ve Terakki’nin Osmanlı siyasal tarihindeki yerini, gizli örgütlenmelerle ilişkisini, Jön Türkler ve Yeni Osmanlılar çizgisinden gelen arka planını, Babıali Baskını, 31 Mart Ayaklanması, asker-siyaset ilişkisi ve darbeler ekseninde ele alır.

İttihat ve Terakki: Osmanlı İmparatorluğu’nda Gizli Örgütlenmeler ve Darbeler, İttihat ve Terakki’yi yalnızca bir parti ya da cemiyet olarak değil, Osmanlı-Türk siyasal kültüründe örgütlenme, modernleşme, darbe, muhalefet, iktidar ve askerî-sivil ilişki ağları üzerinden tartışır. Bu eser, Erdinç’in İttihat ve Terakki uzmanlığıyla İlber Ortaylı’nın tarih yorumunu bir araya getiren bir çalışma olarak değerlendirilir.

Erol Şadi Erdinç’in araştırmacı kimliğinde arşiv ve belge titizliği öne çıkar. Sağlığında çok sayıda metni tamamlamakta ve yayıma vermekte zorlanması, onun tarih yazımını hızdan çok doğruluk, eksiksizlik ve belgeye sadakat üzerinden kurduğunu gösterir. Bu tavır, yayımlanan çalışmalarının kaynak değeri kazanmasında belirleyici olmuştur.

Atatürk’ün Bütün Eserleri dizisinin danışma kurullarında yer aldı. Bu çalışma alanı, onun yakın tarih, Millî Mücadele, Cumhuriyet’in kuruluş süreci, belge yayını ve siyasal tarih metinleriyle kurduğu ilişkinin başka bir boyutunu oluşturur. Erol Şadi Erdinç’in tarihçiliğinde İttihat ve Terakki ile Cumhuriyet tarihi birbirinden kopuk değil, süreklilik ve kırılma ilişkileri içinde ele alınır.

Ulusal Kanal’da Tarihten Güncele Sol Bakış adlı programı hazırlayıp sundu. Bu program, onun tarih araştırmalarını kamusal tartışma alanına taşıyan yönünü gösterir. Erdinç, tarih bilgisini yalnızca kitap ve arşiv içinde tutmadı; televizyon programları, konuşmalar ve söyleşiler aracılığıyla yakın tarih tartışmalarına katıldı.

Erol Şadi Erdinç’in metinlerinde İttihat ve Terakki, yalnızca Osmanlı’nın son döneminde etkin olmuş bir siyasal hareket olarak değil, modern Türkiye siyasal kültürünün oluşumunda belirleyici bir damar olarak ele alınır. Cemiyetin örgütlenme biçimi, askerî-sivil kadroları, Meşrutiyet siyaseti, savaş yılları, mütareke dönemi hesaplaşmaları ve Cumhuriyet’e uzanan kadro süreklilikleri onun çalışmalarında öne çıkar.

Erdinç’in yazarlığı, yorumdan çok belge merkezli bir tarihçilik anlayışıyla tanımlanabilir. Tutanak, soruşturma metni, meclis kaydı, yargılama belgesi, gazete malzemesi ve dönem arşivi onun çalışma alanının ana unsurlarıdır. Bu nedenle eserleri, okura hazır bir tarih yorumu kadar, tarihsel olayların kendi metinleriyle karşılaşma imkânı da sunar.

Üslubu araştırmacı, belgeci, ayrıntıcı ve yakın tarih tartışmalarına doğrudan temas eden bir yapı taşır. Onun çalışmaları, popüler tarih anlatısından çok kaynak yayını ve belge okuması alanında önem kazanır. Ancak İttihat ve Terakki’ye ilişkin canlı anlatımı, söyleşileri ve televizyon programları, adının daha geniş bir okur ve izleyici kitlesi tarafından bilinmesini sağlamıştır.

Erol Şadi Erdinç, 17 Ekim 2012’de İstanbul’da öldü. Ardında özellikle İttihat ve Terakki, Meclis-i Mebûsân, siyasal yargılamalar, yakın dönem Osmanlı-Cumhuriyet geçişi ve belge yayıncılığı açısından önemli bir miras bıraktı.

#TürkYazar #Tarihçi #AraştırmacıYazar #Editör #Gazeteci #ErolŞadiErdinç #İttihatVeTerakki #OsmanlıİttihadVeTerakkiCemiyetiYargılamaları #MeclisiMebusan #YakınTarih #OsmanlıTarihi #CumhuriyetTarihi