Bedri Rahmi Eyüboğlu, 15 Mart 1911’de Giresun’un Görele ilçesinde doğdu. Asıl adı Ali Bedrettin’dir. Babası kaymakamlık ve milletvekilliği yapmış Mehmet Rahmi Bey, annesi Lütfiye Hanım’dır. Yazar ve çevirmen Sabahattin Eyüboğlu’nun kardeşi, Türkiye’nin ilk kadın mimarlarından Mualla Eyüboğlu’nun ağabeyi, ressam Eren Eyüboğlu’nun eşidir. Babasının memuriyeti nedeniyle çocukluk yılları Anadolu’nun farklı şehirlerinde geçti.
İlk ve orta öğrenimini Anadolu’nun çeşitli yerlerinde sürdürdü. Trabzon Lisesi’nde okurken resim öğretmeni Zeki Kocamemi’nin etkisiyle resme yöneldi. Ağabeyi Sabahattin Eyüboğlu’nun Paris’ten gönderdiği resim kitapları, onun Batı resmiyle ve modern sanatla erken yaşta tanışmasını sağladı. 1929’da İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’ne girdi; burada Nazmi Ziya Güran ve İbrahim Çallı’nın öğrencisi oldu.
1931’de eğitimini tamamlamadan Fransa’ya gitti. Dijon ve Lyon’da Fransızcasını geliştirdi; Paris’te müzeleri gezdi, resim kopyaları yaptı ve André Lhote Atölyesi’nde çalıştı. Bu dönemde ileride eşi olacak Rumen asıllı ressam Ernestine Leibovici, Türkçedeki adıyla Eren Eyüboğlu ile tanıştı. 1933’te Türkiye’ye döndü. 1934’te D Grubu’na katıldı. 1935’te ilk kişisel sergisini Bükreş’te açtı. Daha sonra İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nde öğretim üyeliğine başladı ve uzun yıllar burada çok sayıda öğrenci yetiştirdi.
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun sanat anlayışının merkezinde Anadolu kültürü yer alır. Kilim, yazma, çini, nakış, halk resmi, minyatür, Karagöz, halk şiiri, masal, türkü, destan, atasözü ve halk inançları onun hem resimlerinde hem de şiirlerinde belirleyici kaynaklardır. Batı resminin tekniklerini Anadolu’nun renk, motif ve biçim dünyasıyla birleştirmeye çalıştı. Bu nedenle modern Türk resminde yerli motifleri çağdaş bir sanat diliyle kaynaştıran en önemli sanatçılardan biri kabul edilir.
Resimlerinde köylüler, balıkçılar, han kahveleri, kadınlar, gelin alayları, horon, halay, yazmalar, kilimler, kuşlar, balıklar, narlar, karadutlar, Anadolu kasabaları ve halk yaşamı sıkça görülür. Yağlıboyanın yanında mozaik, fresk, seramik, vitray, gravür, serigrafi, litografi, yazma baskı, duvar panosu ve rölyef gibi birçok teknikle çalıştı. İstanbul’daki çeşitli yapılar için mozaik ve duvar panoları hazırladı; Vakko, İstanbul Manifaturacılar Çarşısı ve Karaköy çevresindeki pano çalışmaları onun kamusal sanat alanındaki üretimini gösteren örneklerdendir.
1940’lı yıllarda kendi öğrencileri çevresinde gelişen On’lar Grubu’nun oluşumunda etkili oldu. Bu grup, Batı resminin teknik birikimiyle Anadolu halk sanatlarını bir araya getirme arayışını sürdürdü. Bedri Rahmi, yalnızca bireysel üretimiyle değil, öğretmenliği ve atölye çevresiyle de Cumhuriyet dönemi Türk resminde belirleyici bir sanat eğitimcisi oldu. Fikret Otyam, Nedim Günsür, Turan Erol, Orhan Peker ve Leyla Gamsız gibi isimler onun atölyesinden yetişen sanatçılar arasında anılır.
Edebiyatla ilişkisi lise yıllarında başladı. Şiirlerini ve yazılarını Ses, Güney, İnsan, İnkılapçı Gençlik, Varlık, Yeditepe ve çeşitli dergi ve gazetelerde yayımladı. İlk şiir kitabı Yaradana Mektuplar 1941’de çıktı. Ardından Karadut, Tuz, Üçü Birden, Dördü Birden, Dol Karabakır Dol, Yaşadım ve Türküler Dolusu gibi şiir kitapları geldi. Şiirleri daha sonra Dol Karabakır Dol: Bütün Şiirleri başlığı altında toplandı.
Bedri Rahmi’nin şiirinde halk edebiyatı, türkü, mani, destan, masal ve Anadolu söyleyişi güçlü biçimde yer alır. Şiirleri çoğu zaman renkli, canlı, ritmik, konuşma diline yakın ve görsel imgelerle doludur. Ressam oluşu, şiirlerinde de belirgindir; karadut, nar, yeşil, mavi, kırmızı, toprak, deniz, taş, kuş, balık ve kadın imgeleri onun şiirsel dünyasını resimsel bir yoğunlukla kurar. Karadut, hem aşk şiiri hem de renk, tat, beden ve doğa duyarlığının iç içe geçtiği bir şiir kitabı olarak öne çıkar.
Deneme, gezi yazısı, sanat yazısı ve mektup türlerinde de eser verdi. Canım Anadolu ve Delifişek, onun Anadolu’ya, halk sanatlarına, resme, sanatçıya, gündelik hayata ve kültür dünyasına ilişkin gözlemlerini içeren yazılarındandır. Gazete ve dergilerde yayımlanan yazıları daha sonra toplu eserler hâlinde yayımlandı. Bu yazılarda sanat üzerine düşüncelerini sade, canlı ve okura yakın bir dille dile getirdi.
Bedri Rahmi Eyüboğlu, 21 Eylül 1975’te İstanbul’da vefat etti. Cumhuriyet dönemi Türk sanatında ressam, şair, yazar, akademisyen, sanat eğitimcisi, mozaik ve duvar resmi sanatçısı kimlikleriyle çok yönlü bir yer edinmiştir. Hem resimde hem şiirde Anadolu’yu modern sanatın merkezine taşıyan sanatçılardan biridir.
#edebiyat #okuma #yazar
