Bahriye Üçok, 10 Mayıs 1919’da Trabzon’da doğdu. İlk ve ortaöğrenimini Ordu’da tamamladı; ardından İstanbul Kandilli Kız Lisesi’nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Ortaçağ Türk-İslam Tarihi Bölümü’nde yükseköğrenim gördü; aynı zamanda Devlet Konservatuvarı Opera Bölümü’ne devam etti ve bu bölümü de bitirdi.

Mezuniyetinin ardından Samsun ve Ankara’da lise öğretmenliği yaptı. 1953’te Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğretim üyesi oldu. Bu fakültede görev yapan ilk kadın öğretim üyesi olarak Türkiye’de ilahiyat akademisi tarihinde öncü bir yer edindi. 1957’de doktor, 1964’te İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar adlı çalışmasıyla doçent oldu.

Bahriye Üçok’un akademik çalışmaları İslam tarihi, Ortaçağ Türk-İslam devletleri, kadın hükümdarlar, Emeviler, Abbasiler, dinî hareketler ve İslam düşüncesi çevresinde yoğunlaştı. Arapça ve Farsça bilen Üçok, İslam tarihini özellikle kadınların siyasi ve toplumsal rolleri açısından yorumlayan çalışmalarıyla dikkat çekti. İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar, bu bakımdan onun en önemli akademik eserlerinden biridir.

Başlıca eserleri arasında İslâm’dan Dönenler ve Yalancı Peygamberler, İslâm Devletinde Kadın Hükümdarlar, İslam Tarihi, Emeviler - Abbasiler ve Atatürk’ün İzinde Bir Arpa Boyu yer alır. Ayrıca Ali Mazahéri’den Ortaçağda Müslümanların Günlük Yaşayışları adlı eseri Türkçeye çevirdi.

Bahriye Üçok yalnızca akademisyen değil, aynı zamanda siyasetçi, yazar ve laiklik savunucusuydu. 1971’de Cumhurbaşkanlığı kontenjanından Cumhuriyet Senatosu üyeliğine seçildi. 1977’de Cumhuriyet Halk Partisi’ne katıldı. 1983 genel seçimlerinde Halkçı Parti’den Ordu milletvekili seçildi; daha sonra Sosyaldemokrat Halkçı Parti içinde siyasal çalışmalarını sürdürdü.

Laiklik, kadın hakları, dinin çağdaş yorumu, eğitim ve Cumhuriyet değerleri üzerine yazılar yazdı ve konuşmalar yaptı. Dinî metinleri tarihsel bağlamı içinde değerlendirme çabası, farklı çevrelerden tepki görmesine yol açtı; 1960’lardan itibaren tehditler aldığı belirtilir.

Bahriye Üçok, 6 Ekim 1990’da Ankara’daki evine gönderilen bombalı kitap paketinin patlaması sonucu ağır yaralandı ve aynı gün hayatını kaybetti. Cinayet, Türkiye’de 1990’lı yılların başında laiklik, aydın cinayetleri, kadın hakları ve siyasal şiddet tartışmalarının simge olaylarından biri hâline geldi.

#edebiyat #okuma #yazar