Attilâ İlhan, tam adıyla Attilâ Hamdi İlhan, 15 Haziran 1925’te İzmir’in Menemen ilçesinde doğdu. Babası Muharrem Bedrettin Bey, hukuk eğitimi almış ve savcılık yapmış bir devlet görevlisiydi; annesi Perihan Memnune Hanım ise Menemenli bir aileden geliyordu. İlköğrenimine Karşıyaka’da başladı; babasının görevi nedeniyle çocukluk ve öğrenim yıllarının bir bölümü farklı şehirlerde geçti.

İzmir Atatürk Lisesi’nde öğrenciyken, bir kız arkadaşına yazdığı mektupta Nâzım Hikmet şiirleri bulunması üzerine 1941’de tutuklandı ve okuldan uzaklaştırıldı. Bir süre eğitim hakkından mahrum kaldı; Danıştay kararıyla yeniden okuma hakkı kazandı ve İstanbul Işık Lisesi’nden mezun oldu. Lise yıllarında Cebbaroğlu Mehemmed adlı şiiriyle CHP Şiir Armağanı’nda derece alarak edebiyat çevrelerinde dikkat çekti.

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kaydoldu; ancak şiir, gazetecilik ve siyasal yazılarla yoğun biçimde ilgilenmesi nedeniyle öğrenimini tamamlamadı. 1948’de ilk şiir kitabı Duvar yayımlandı. 1949’da Paris’e gitti; Fransa yılları onun dünya görüşünde, sanat anlayışında, Marksizmle ilişkisinde ve roman/şiir atmosferinde önemli etkiler bıraktı.

1950’li yıllardan itibaren İstanbul, İzmir ve Paris arasında geçen hareketli bir yazı hayatı sürdürdü. Gerçek, Vatan, Demokrat İzmir, Yeni Ortam, Dünya, Milliyet, Güneş, Meydan ve Cumhuriyet gibi gazete ve yayınlarda çalıştı; gazetecilik, köşe yazarlığı, sinema eleştirisi ve kültür yazıları kaleme aldı.

Şiirde Duvar, Sisler Bulvarı, Yağmur Kaçağı, Ben Sana Mecburum, Belâ Çiçeği, Yasak Sevişmek, Tutuklunun Günlüğü, Böyle Bir Sevmek, Elde Var Hüzün ve Kimi Sevsem Sensin gibi kitaplarıyla tanındı. Şiirlerinde toplumcu damar, halk şiiri, divan şiiri, Nâzım Hikmet etkisi, şehir atmosferi, aşk, yalnızlık, isyan ve bireysel gerilim birlikte görülür.

Roman alanında Sokaktaki Adam, Zenciler Birbirine Benzemez, Kurtlar Sofrası ve Aynanın İçindekiler dizisi öne çıkar. Bıçağın Ucu, Sırtlan Payı, Yaraya Tuz Basmak, Dersaadet’te Sabah Ezanları, O Karanlıkta Biz, Fena Halde Leman, Haco Hanım Vay ve Allah’ın Süngüleri gibi eserlerinde Türkiye’nin yakın tarihini, siyasal çatışmalarını, aydın tiplerini, şehir hayatını ve ideolojik kırılmalarını roman kurgusu içinde işledi.

Sinema ve televizyon alanında da üretim yaptı. Ali Kaptanoğlu takma adıyla çok sayıda senaryo yazdı; Yalnızlar Rıhtımı, Şoför Nebahat, Ver Elini İstanbul gibi filmlerle ilişkilendirildi. Televizyon için Sekiz Sütuna Manşet, Kartallar Yüksek Uçar ve Yarın Artık Bugündür gibi dizilerin senaryolarını yazdı.

Attilâ İlhan, şiir, roman, deneme, gazetecilik, senaryo ve düşünce yazılarıyla Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en çok yönlü isimlerinden biri oldu. 10 Ekim 2005’te İstanbul’da hayatını kaybetti.

#Edebiyat #Tarih #edebiyat #okuma #yazar