Ahmet Turgut Uyar, yaygın adıyla Turgut Uyar, 4 Ağustos 1927’de Ankara’da doğdu. Çocukluğu babasının görevi nedeniyle farklı şehirlerde geçti. İlköğrenimini İstanbul’da tamamladıktan sonra ortaöğrenimini Konya Askerî Okulu ve Bursa Işıklar Askerî Lisesi’nde sürdürdü. Ardından Askerî Memurlar Okulu’nda öğrenim gördü ve askerî memur olarak göreve başladı.
Posof, Terme ve Ankara’da görev yaptı. 1958’de askerî görevinden ayrıldıktan sonra Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayi’nin Ankara şubesinde çalıştı; 1967’de emekli oldu. Emekliliğinin ardından İstanbul’a yerleşti. Şiir, eleştiri, deneme ve çeviri alanlarında ürünler verdi; Dönem dergisinin kurucuları arasında yer aldı.
İlk şiiri Yâd 1947’de yayımlandı. Arz-ı Hâl ve Türkiyem adlı ilk kitaplarında Garip şiiri ve memleket edebiyatı etkileri görülür. Dünyanın En Güzel Arabistanı ile şiirinde belirgin bir kırılma yaşandı ve Turgut Uyar, İkinci Yeni şiirinin güçlü temsilcilerinden biri olarak öne çıktı. Tütünler Islak, Her Pazartesi, Divan, Toplandılar, Kayayı Delen İncir, Dün Yok mu? ve Büyük Saat onun şiir dünyasını oluşturan başlıca eserlerdir. Bir Şiirden adlı inceleme kitabında şiir üzerine değerlendirmelerini ortaya koydu; şiir yazıları ve konuşmaları daha sonra Korkulu Ustalık adıyla kitaplaştırıldı.
Turgut Uyar, Tütünler Islak ile Yeditepe Şiir Ödülü’nü, Kayayı Delen İncir ile Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü, Büyük Saat ile Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü’nü aldı. Tomris Uyar ile birlikte yaptığı Lucretius çevirisiyle Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü’ne değer görüldü.
Şiirlerinde yalnızlık, sıkıntı, kent hayatı, bireyin parçalanmışlığı, aşk, toplumsal baskı, modern hayatın daraltıcı yapısı ve varoluşsal arayış öne çıkar. Geniş soluklu dizeleri, yoğun imgeleri, iç konuşmaya yaklaşan anlatımı, alışılmadık çağrışımları ve gelenekle modern şiiri bir araya getiren biçim arayışlarıyla modern Türk şiirinde belirgin bir yer edindi. Divan’da klasik şiirin biçim ve ses imkânlarını modern duyarlıkla yeniden yorumladı. 22 Ağustos 1985’te öldü.
#TürkŞair #İkinciYeni #ModernTürkŞiiri #Şiir #Deneme #Eleştiri #Çeviri #DünyanınEnGüzelArabistanı #TütünlerIslak #Divan #BüyükSaat #KayayıDelenİncir
Ahmet Turgut Uyar, Bibliosfer’de modern Türk şiiri, İkinci Yeni, şiir, deneme, eleştiri ve çeviri eksenlerinde konumlanan temel yazarlardan biridir. Edebî kimliğinin merkezinde şiir bulunur; ancak şiir üzerine yazıları ve çeviri çalışmaları da onun poetik düşüncesini tamamlayan yan alanlardır.
Uyar’ın şiiri, ilk kitaplarındaki daha açık, gündelik ve memleketçi söyleyişten Dünyanın En Güzel Arabistanı ile başlayan daha yoğun, imgesel ve parçalı bir şiir diline doğru gelişir. Bu dönüşüm, onu İkinci Yeni’nin kurucu ve belirleyici seslerinden biri hâline getirir. Şiirlerinde bireyin modern dünyadaki sıkışmışlığı, kent yaşamının baskısı, yalnızlık, aşk, huzursuzluk, toplumsal düzenle çatışma ve varoluş kaygısı belirginleşir.
Dünyanın En Güzel Arabistanı, Tütünler Islak ve Her Pazartesi, Uyar’ın modern bireyin iç dünyasını geniş soluklu dizeler, çağrışım sıçramaları ve anlatı parçalarıyla kurduğu dönemini temsil eder. Divan ise klasik şiir geleneğiyle modern şiir arasında özgün bir temas alanı açar; geleneksel biçimleri çağdaş duyarlıkla dönüştürür. Kayayı Delen İncir ve Büyük Saat, onun şiirsel birikimini hem olgunluk hem de bütünlük bakımından görünür kılar.
Turgut Uyar’ın şiirinde dil, yalnızca duygu aktaran bir araç değildir; anlamı dağıtan, yeniden kuran ve okuru alışılmış algı biçimlerinin dışına çıkaran temel yapıdır. Bu nedenle onun Bibliosfer profili, şiir merkezli olmakla birlikte modern Türk edebiyatı, İkinci Yeni, poetika, eleştiri, çeviri, kent şiiri, bireysel varoluş ve gelenek-modernlik ilişkisi başlıklarıyla birlikte okunur.
Göğe Bakma Durağı – Seçme Şiirler
Bir Şiirden
Yitiksiz
Toplandılar 70-73 Notları
Büyük Saat - Bütün Şiirleri
Tütünler Islak
Kayayı Delen İncir
Dünyanın En Güzel Arabistanı