Afet İnan, tam adıyla Ayşe Afet İnan, 30 Ekim 1908’de Selanik’in Kesendire / Polygoros kazasında doğdu. Balkan Savaşı nedeniyle 1912’de ailesiyle birlikte İstanbul’a geldi. Çocukluğu, babasının görevi sebebiyle farklı şehirlerde geçti. İlköğrenimini Adapazarı, Ankara, Mihalıççık, Biga ve çevresinde sürdürdü. Küçük yaşta öğretmenlik ehliyet sınavına girdi ve başarılı olarak Elmalı’daki kız okulunda öğretmenliğe başladı.
Bursa Kız Muallim Mektebi’nde öğrenim gördü ve 1925’te mezun oldu. Aynı yıl İzmir Redd-i İlhak Okulu’na öğretmen olarak atandı. Mustafa Kemal Atatürk’le İzmir’de tanıştı. Avrupa’da eğitim görme isteğini bildirmesi üzerine Lozan’daki Rochemont Okulu’na gönderildi. Daha sonra Notre Dame de Sion Fransız Kız Lisesi’nde öğrenim gördü.
Türkiye’ye döndükten sonra Ankara Musiki Muallim Mektebi’nde tarih ve yurt bilgisi öğretmenliği yaptı. 1931’de Türk Tarihi Tedkik Cemiyeti’nin, sonraki adıyla Türk Tarih Kurumu’nun kurucuları arasında yer aldı. 1932-1935 yılları arasında Ankara Kız Lisesi’nde tarih öğretmenliği yaptı; aynı zamanda Türk Tarihi Tedkik Cemiyeti çalışmalarına katıldı.
Afet İnan, Atatürk’ün tarih ve vatandaşlık eğitimi üzerine yürüttüğü çalışmalara yakından katıldı. Türk tarih tezinin oluşumunda, tarih ders kitaplarının hazırlanmasında ve Cumhuriyet’in yeni tarih anlayışının kurumsallaşmasında önemli rol oynadı. Atatürk’le birlikte hazırlanan Türk Çocuklarına Tarih Notları, sonraki tarih çalışmaları ve tarih ders kitapları için temel kaynaklardan biri oldu.
1936’da Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin açılış töreninde Tarihe Giriş konulu ilk dersi verdi. Cenevre Üniversitesi’nde lisans ve doktora çalışmalarını tamamladı. 1942’de doçent, 1950’de profesör oldu. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü müdürlüğü, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkiye Cumhuriyeti ve Devrim Tarihi Kürsüsü başkanlığı gibi görevlerde bulundu. Hacettepe ve Ege üniversitelerinde de ders verdi.
Afet İnan’ın çalışmaları tarih, sosyoloji, antropoloji, vatandaşlık bilgisi, Atatürk araştırmaları, Türk kadın hakları ve Cumhuriyet tarihi etrafında yoğunlaşır. Medeni Bilgiler, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Atatürk’ten Yazdıklarım, Atatürk’ten Mektuplar, M. Kemal Atatürk’ün Karlsbad Hatıraları, Türk Tarih Kurumu 40 Yaşında, Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri, Atatürk and the Emancipation of Women ve Balkan Antantı başlıca eserleri arasında sayılabilir.
Afet İnan, uzun yıllar Türk Tarih Kurumu’nun asbaşkanlığını yaptı. Cumhuriyet’in tarih, eğitim, kadın hakları ve yurttaşlık anlayışının oluşumunda etkili olan bilim insanı-yazarlardan biri olarak kabul edilir. 8 Haziran 1985’te Ankara’da hayatını kaybetti.
#Edebiyat #Tarih #edebiyat #okuma #yazar
Afet İnan’ın yazarlığı, Cumhuriyet tarihi, Türk tarih tezi, Atatürk araştırmaları, vatandaşlık eğitimi, kadın hakları, sosyoloji, antropoloji, Türk Tarih Kurumu, akademisyen-yazar ve bilim insanı-yazar kimliği ekseninde değerlendirilmelidir.
Onu roman, öykü veya edebî kurmaca yazarı olarak değil; tarihçi-yazar, akademisyen-yazar, sosyolog-yazar, Cumhuriyet tarihi araştırmacısı ve Atatürk dönemi düşünce çalışmalarının aktörü olarak sınıflandırmak daha doğru olur.
Afet İnan’ın yazarlığındaki temel yön, Cumhuriyet’in erken döneminde tarih ve yurttaşlık bilincinin oluşturulmasına katkı vermesidir. Atatürk’le birlikte yürütülen tarih çalışmaları, yalnızca akademik tarihçilik değil, yeni devletin kimlik, eğitim ve vatandaşlık anlayışıyla doğrudan bağlantılıdır.
Medeni Bilgiler, onun yurttaşlık, devlet, toplum, hak ve görevler eksenindeki yazarlık çizgisini gösterir. Bu eser, Cumhuriyet’in vatandaşlık anlayışının eğitim yoluyla topluma aktarılması bakımından önemlidir.
Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Atatürk’ten Yazdıklarım, Atatürk’ten Mektuplar ve M. Kemal Atatürk’ün Karlsbad Hatıraları, Afet İnan’ın Atatürk’e yakın tanıklığını tarihî belge ve hatıra biçiminde aktardığı metinlerdir. Bu eserler, Atatürk dönemi düşünce dünyasını ve Cumhuriyet’in kuruluş kadrolarını anlamak için kaynak niteliği taşır.
Piri Reis’in Hayatı ve Eserleri, Balkan Antantı ve Türk Tarih Kurumu 40 Yaşında gibi eserleri ise onun tarihçilik alanının yalnızca Atatürk biyografisiyle sınırlı olmadığını; kurum tarihi, diplomasi tarihi ve Osmanlı-Türk denizcilik tarihi gibi farklı alanlara da yöneldiğini gösterir.
Edebî kimliği kurmaca üretimden çok, Cumhuriyet’in tarih, yurttaşlık, kadın hakları ve Atatürk dönemi düşünce mirasını belgeleyen, açıklayan ve kurumsallaştıran araştırma-inceleme metinleriyle belirginleşir.